Posts

Ο μεσογειακός κυκλώνας “Ξενοφών” ήδη έχει σχηματιστεί και προσεγγίζει την Ελλάδα από νοτιοδυτικά. Ας προσπαθήσουμε όμως να καταλάβουμε τη δομή του στο μέτρο του δυνατού χρησιμοποιώντας τη δορυφορική εικόνα αλλά και δεδομένα που μας δίνουν οι χάρτες των προγνωστικών μοντέλων.

Ο δορυφόρος Terra Modis αποκαλύπτει τη δομή του μεσογειακού κυκλώνα “Ξενοφών” ή “Ζορμπάς”, όπως εναλλακτικά ονομάστηκε. Στη δορυφορική παρατηρούμε την απουσία νεφών στον τομέα όπου μεταφέρεται η ψυχρότερη και ξηρότερη αέρια μάζα από τα Βαλκάνια προς τα νοτιοδυτικά. Στη συνέχεια κινείται περιμετρικά του κυκλώνα φτάνοντας τελικά στα βόρεια της Αφρικής (Λιβύη, Τυνησία). Η ψυχρή αυτή αέρια μάζα τελικά στροβιλίζεται προς τον κυκλώνα (στο νοτιοανατολικό τμήμα του, όπου συναντώντας τα θερμά ύδατα του Λιβυκού πελάγους δημιουργεί διάσπαρτα νέφη cumulus (διαφόρων υποκατηγοριών).

Ο θερμός πυρήνας του κυκλώνα ουσιαστικά αποτελείται από συμπαγή νέφωση. Μέσα σε αυτόν διακρίνονται κάποιες ζώνες βροχοπτώσεων παρόμοιες με αυτές που μπορούμε να διακρίνουμε και σε έναν τυφώνα (περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα χαρακτηριστικά των μεσογειακών κυκλώνων δείτε εδώ). Το “μάτι του κυκλώνα” διακρίνεται στο κέντρο του συστήματος. Τέλος εξαιτίας της ροής που δημιουργεί ο κυκλώνας, θερμές αέριες μάζες κινούνται βορειότερα πάνω από την ηπειρωτική χώρα και το Αιγαίο, οι οποίες συναντούν τις ψυχρότερες επιφανειακές αέριες μάζες των Βαλκανίων. Ως αποτέλεσμα, κινούνται ανοδικά και δημιουργούν μία εκτενή νεφική μάζα πάνω από τις περιοχές αυτές.

Όλο και συχνότερα ακούμε τον όρο “Medicane”, ο οποίος ουσιαστικά αναφέρεται σε κυκλώνα με χαρακτηριστικά ενός τροπικού κυκλωνα, ο οποίος όμως δημιουργείται στη Μεσόγειο θάλασσα. Τι όμως είναι ένας Medicane και πως ορίζεται.

Ο όρος Medicane προκύπτει από το πρώτο συνθετικό της λέξης Mediterranean (=Μεσόγειος) και την κατάληξη της λέξης Hurricane (=τυφώνας). Πρόκειται για έναν κυκλώνα με χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά που εμφανίζουν οι τροπικοί κυκλώνες. Όπως και οι τυφώνες, έτσι και οι Medicanes προκαλούν απότομη πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης και μεταβολή των ανέμων. Ωστόσο αυτό συμβαίνει σε πολύ μικρότερες κλίμακες και εντάσεις από αυτές των τυφώνων.

Ένας Medicane πρέπει στις δορυφορικές εικόνες να εμφανίσει το λεγόμενο “μάτι” στο κέντρο του (δηλαδή μία κυκλική ανέφελη περιοχή μικρής έκτασης), το οποίο περιβάλλεται από πολύ συμπαγή νεφική μάζα με αξονική συμμετρία.

Οι Tous και Romero (2011) προτείνουν κάποια γενικά κριτήρια για τον εντοπισμό τέτοιον συστημάτων. Αυτά είναι:

1. Η ύπαρξη καλώς σχηματισμένου “ματιού” στο κέντρο του κυκλώνα
2. Η ύπαρξη συμμετρίας της νεφικής μάζας γύρω από το “μάτι”
3. Η συνέχεια της νεφικής μάζας (δηλαδή το να είναι συμπαγής)
4. Η συνολική διάμετρος του συστήματος να είναι <300km
5. Η διάρκεια ζωής του να ξεπερνάει τις 6 ώρες

 

Καθώς ο ορισμός των Medicanes είναι σχετικά καινούγιος, νέες έρευνες προσπαθούν να ορίσουν πιο συγκεκριμένα μαθηματικά κριτήρια για τον προσδιορισμό τους. Σύμφωνα με τους Picornell et al. (2014), η ατμοσφιαρική πίεση από το κέντρο του συστήματος προς την περιφέρειά του θα πρέπει να αυξάνει με ρυθμό τουλάχιστον 3.2hPa ανά 100km. Αυτό ουσιαστικά ορίζει ότι η ταχύτητα των ανέμων πρέπει να ξεπερνάει τα 55km/h, δηλαδή τα 7 μποφόρ στην περιφέρεια ενός κυκλώνα με ακτίνα 150km.

Στη συγκεκριμένη εργασία η συμμετρία ορίζεται από την παράμετρο Β ως η μέση διαφορά γεωδυναμικών υψών Ζ στα ισοβαρικά επίπεδα των 700 και 925mb μεταξύ αριστερού και δεξιού (ως προς την διεύθυνση κίνησης) τομέα του κυκλώνα:

τα R και L ορίζουν τον τομέα (δεξιό/αριστερό) του κυκλώνα. Στους Medicanes πρέπει B<10m, ώστε ουσιαστικά να παρουσιάζουν σχετική συμμετρία.

Σύμφωνα με την ίδια εργασία πρέπει ο κυκλώνας να εμφανίζει θερμό πυρήνα, ενώ θα πρέπει να συνοδεύεται από βαθύ ψυχρό αυλώνα ή αποκομμένο χαμηλό των υψών (cut-off low) στη μέση-ανώτερη τροπόσφαιρα (700-400mb).

 

Επίσημα έχουν καταγραφεί Medicanes που πληρούσαν όλα τα κριτήρια (σύμφωνα με τους Tous και Romero, 2011) κατά τις παρακάτω ημερομηνίες. Για διευκόλυνση παραθέτουμε και τους χάρτες Reanalysis του NOAA για γεωδυναμικά στα 500mb και θερμοκρασία στα 850mb (από το www.wetterzentrale.de):

28/9/1983

  

 

14/12/1985

 

15/1/1995

 

 

7/10/1996

 

19/3/1999

 

 

10/12/1999

 

 

Στη νεότερη ιστορία καταγράφονται δύο ακόμη Medicanes:

8/11/2014

 

 

18/11/2017

  

 

Πηγές

Tous, M., and R. Romero. “Medicanes: cataloguing criteria and exploration of meteorological environments.” Tethys 8 (2011): 53-61.