Όλο και συχνότερα ακούμε τον όρο “Medicane”, ο οποίος ουσιαστικά αναφέρεται σε κυκλώνα με χαρακτηριστικά ενός τροπικού κυκλωνα, ο οποίος όμως δημιουργείται στη Μεσόγειο θάλασσα. Τι όμως είναι ένας Medicane και πως ορίζεται.

Ο όρος Medicane προκύπτει από το πρώτο συνθετικό της λέξης Mediterranean (=Μεσόγειος) και την κατάληξη της λέξης Hurricane (=τυφώνας). Πρόκειται για έναν κυκλώνα με χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά που εμφανίζουν οι τροπικοί κυκλώνες. Όπως και οι τυφώνες, έτσι και οι Medicanes προκαλούν απότομη πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης και μεταβολή των ανέμων. Ωστόσο αυτό συμβαίνει σε πολύ μικρότερες κλίμακες και εντάσεις από αυτές των τυφώνων.

Ένας Medicane πρέπει στις δορυφορικές εικόνες να εμφανίσει το λεγόμενο “μάτι” στο κέντρο του (δηλαδή μία κυκλική ανέφελη περιοχή μικρής έκτασης), το οποίο περιβάλλεται από πολύ συμπαγή νεφική μάζα με αξονική συμμετρία.

Οι Tous και Romero (2011) προτείνουν κάποια γενικά κριτήρια για τον εντοπισμό τέτοιον συστημάτων. Αυτά είναι:

1. Η ύπαρξη καλώς σχηματισμένου “ματιού” στο κέντρο του κυκλώνα
2. Η ύπαρξη συμμετρίας της νεφικής μάζας γύρω από το “μάτι”
3. Η συνέχεια της νεφικής μάζας (δηλαδή το να είναι συμπαγής)
4. Η συνολική διάμετρος του συστήματος να είναι <300km
5. Η διάρκεια ζωής του να ξεπερνάει τις 6 ώρες

 

Καθώς ο ορισμός των Medicanes είναι σχετικά καινούγιος, νέες έρευνες προσπαθούν να ορίσουν πιο συγκεκριμένα μαθηματικά κριτήρια για τον προσδιορισμό τους. Σύμφωνα με τους Picornell et al. (2014), η ατμοσφιαρική πίεση από το κέντρο του συστήματος προς την περιφέρειά του θα πρέπει να αυξάνει με ρυθμό τουλάχιστον 3.2hPa ανά 100km. Αυτό ουσιαστικά ορίζει ότι η ταχύτητα των ανέμων πρέπει να ξεπερνάει τα 55km/h, δηλαδή τα 7 μποφόρ στην περιφέρεια ενός κυκλώνα με ακτίνα 150km.

Στη συγκεκριμένη εργασία η συμμετρία ορίζεται από την παράμετρο Β ως η μέση διαφορά γεωδυναμικών υψών Ζ στα ισοβαρικά επίπεδα των 700 και 925mb μεταξύ αριστερού και δεξιού (ως προς την διεύθυνση κίνησης) τομέα του κυκλώνα:

τα R και L ορίζουν τον τομέα (δεξιό/αριστερό) του κυκλώνα. Στους Medicanes πρέπει B<10m, ώστε ουσιαστικά να παρουσιάζουν σχετική συμμετρία.

Σύμφωνα με την ίδια εργασία πρέπει ο κυκλώνας να εμφανίζει θερμό πυρήνα, ενώ θα πρέπει να συνοδεύεται από βαθύ ψυχρό αυλώνα ή αποκομμένο χαμηλό των υψών (cut-off low) στη μέση-ανώτερη τροπόσφαιρα (700-400mb).

 

Επίσημα έχουν καταγραφεί Medicanes που πληρούσαν όλα τα κριτήρια (σύμφωνα με τους Tous και Romero, 2011) κατά τις παρακάτω ημερομηνίες. Για διευκόλυνση παραθέτουμε και τους χάρτες Reanalysis του NOAA για γεωδυναμικά στα 500mb και θερμοκρασία στα 850mb (από το www.wetterzentrale.de):

28/9/1983

  

 

14/12/1985

 

15/1/1995

 

 

7/10/1996

 

19/3/1999

 

 

10/12/1999

 

 

Στη νεότερη ιστορία καταγράφονται δύο ακόμη Medicanes:

8/11/2014

 

 

18/11/2017

  

 

Πηγές

Tous, M., and R. Romero. “Medicanes: cataloguing criteria and exploration of meteorological environments.” Tethys 8 (2011): 53-61.

Μια ακόμη ξεχωριστή μέρα στο Νευροκόπι από μετεωρολογικής άποψη με τον μετεωρολογικό  σταθμό του δικτύου  στην περιοχή να καταγράφει εξαιρετικά ενδιαφέρουσες τιμές (για τον σταθμό μας κλικ ΕΔΩ).

Το Κάτω Νευροκόπι Δράμας λόγω της γεωμορφολογίας της τοποθεσίας του (είναι στο βόρειο τμήμα ενός μεγάλου οροπεδίου το οποίο είναι γνωστό ως κάμπος του Νευροκοπίου) και της έντονης ηπειρωτικότητας που παρουσιάζει η ευρύτερη περιοχή, παρουσιάζει ιδιαίτερες θερμοκρασιακές συνθηκες. Στην περιοχή παρατηρούνται μεγάλα θερμοκρασιακά εύρη (η διαφορά ανάμεσα στην ελάχιστη και στην μέγιστη θερμοκρασιακή τιμή της ημέρας). Επίσης, παρατηρούνται ακραίες ελάχιστες θερμοκρασιακές τιμές κάτι που οφείλεται κατά βάση στο φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής (μπορείτε να διαβάσετε περισσότερες πληροφορίες ΕΔΩ).

Ωστόσο, ένας άλλος μηχανισμός που θα μπορούσε να προκαλέσει/ενισχύσει την πτώση της θερμοκρασίας στα επιφανειακά στρώματα θα μπορούσε να είναι και η αύρα των βουνών που λαμβάνει χώρα επίσης τις βραδινές ώρες. Πιο συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια των νυχτερινών ωρών μπορεί να παρατηρηθούν βόρειοι-βορειανατολικοί άνεμοι ασθενούς έντασης, οι οποίοι οδηγούνται στην περιοχή του Νευροκοπίου μέσω ενός μεγάλου ρέματος και μεταφέρουν ψυχρότερες αέριες μάζες από τα ψηλότερα τμήματα των ορεινών περιοχών.

Οι δύο ορεινοί όγκοι βόρεια-βορειανατολικά του χωριού και ακριβώς δεξιά του μετεωρολογικού μας σταθμού το μεγάλο ρέμα

Αλλά ας δούμε τι έγινε σήμερα που ήταν από τις πιο εντυπωσιακές μέρες που έχουν καταγραφεί. Η ελάχιστη θερμοκρασιακή τιμή ήταν στους 3.6°C Κελσίου, η χαμηλότερη θερμοκρασιακή τιμή της χώρας χαμηλότερη ακόμα και από τα 2250 μέτρα στο Χ/Κ του Παρνασσού οπού η θερμοκρασία έπεσε στους 4.8°C. Η μέγιστη θερμοκρασία της ημέρας στο Νευροκόπι ήταν 28.7°C κάτι που σημαίνει οτί το θερμοκρασιακό εύρος της ημέρας ήταν στους 25.1°C (το μεγαλύτερο θερμοκρασιακό εύρος που σημειώθηκε στη χώρα σήμερα).

Τις παραπάνω καταγραφές αλλά και τις τρέχουσες συνθήκες στο Νευροκόπι μπορείτε να παρακολουθείτε μέσω του μετεωρολογικού σταθμού του δικτύου του NorthMeteo ΕΔΩ.

 

Η πρώτη ατμόσφαιρα του πλανήτη πιθανότατα είχε πάρα πολλές ομοιότητες με την ατμόσφαιρα του ήλιου. Η ατμόσφαιρα αυτή, η οποία περιείχε μεγάλες ποσότητες υδρογόνου (Η2) και ήλιου (He), χάθηκε σχετικά σύντομα μετά από τη δημιουργία της, πριν από περίπου 4.6 δισ. χρόνια. Στην απώλεια της αρχικής ατμόσφαιρας της Γης συνετέλεσαν, μεταξύ άλλων, ο ισχυρός ηλιακός άνεμος («βροχή» φορτισμένων σωματιδίων από τον ήλιο) και οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες που επικρατούσαν στον πλανήτη μας εκείνη τη χρονική περίοδο.

Η παρούσα ατμόσφαιρα θεωρείται το αποτέλεσμα της εξελικτικής πορείας μιας πρωταρχικής, αναγωγικής ατμόσφαιρας η οποία προέκυψε από την έκλυση διαφόρων αερίων από το εσωτερικό της Γης μέσω της ηφαιστειακής δραστηριότητας και των θερμοπιδάκων. Τα εκλυόμενα αέρια αποτελούνταν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους (~80%) από υδρατμούς (Η2Ο) και διοξείδιο του άνθρακα (CO2), ενώ σε μικρότερες ποσότητες περιείχαν ενώσεις του αζώτου (Ν2). Με βάση χημικές αναλύσεις από τα αρχαιότερα πετρώματα της Γης, η πρωταρχική αυτή ατμόσφαιρα περιείχε επίσης μεθάνιο (CH4), μονοξείδιο του άνθρακα (CO) και κυάνιο (CN), ενώ απουσίαζε το οξυγόνο (Ο2).

Η έκλυση αερίων από το θερμό εσωτερικό του πλανήτη μας συνεχίστηκε για εκατομμύρια χρόνια, εμπλουτίζοντας την αναγωγική ατμόσφαιρα με υδρατμούς και οδηγώντας, σταδιακά, στο σχηματισμό νεφών (αποτέλεσμα της συμπύκνωσης των υδρατμών). Ταυτόχρονα, η θερμοκρασία της επιφάνειας συνέχισε να υποχωρεί, επιτρέποντας στο νερό που έπεφτε με την μορφή βροχής να γεμίσει σταδιακά της κοιλότητες (αποτέλεσμα του «βομβαρδισμού» της Γης από πλήθος αστρικών σωμάτων) του πλανήτη μας, δημιουργώντας λίμνες, ποτάμια και ωκεανούς. Κατά τη διάρκεια αυτής της φυσικής διεργασίας, μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα απομακρύνθηκαν από την ατμόσφαιρα, διαλυόμενες στο βρόχινο νερό και αποθηκευόμενες τελικά στους ωκεανούς. Μέσω χημικών και βιολογικών διεργασιών, ένα σημαντικό μέρος του παραπάνω διοξειδίου του άνθρακα εγκλωβίστηκε τελικά σε ιζηματογενή πετρώματα (π.χ. ασβεστόλιθος). Η σταδιακή απομάκρυνση υδρατμών (μέσω συμπύκνωσης και κατακρήμνισης με την μορφή βροχής) και διοξειδίου του άνθρακα κατέστησε τελικά το χημικά αδρανές άζωτο κυρίαρχο ατμοσφαιρικό συστατικό.

Κατά την ίδια χρονική περίοδο, η αναγωγική ατμόσφαιρα της Γης «σφυροκοπείται» από την υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία ενώ εκδηλώνονται πολύ βίαια καιρικά φαινόμενα, συνοδευόμενα από έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα (κεραυνοί). Η συνύπαρξη αυτών των πηγών ενέργειας και της αναγωγικής ατμόσφαιρας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία του οξυγόνου, αφού επέτρεψε καταρχήν τη δημιουργία πρωτόγονων μορφών ζωής (π.χ. βακτήρια), οι οποίες στη συνέχεια εμπλούτισαν με οξυγόνο την ατμόσφαιρα μέσω της διεργασίας της φωτοσύνθεσης.

Το ατμοσφαιρικό οξυγόνο μπορεί να δημιουργηθεί με τουλάχιστον δύο τρόπους:

  • Με φωτοδιάσπαση των υδρατμών υπό την επίδραση της υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας.

Κατά τη φωτοχημική αυτή διεργασία, τα μόρια των υδρατμών διασπώνται από την υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία, οδηγώντας στην παραγωγή μορίων υδρογόνου και οξυγόνου. Η διεργασία αυτή εξακολουθεί να λαμβάνει χώρα ακόμα και σήμερα στην ανώτερη ατμόσφαιρα.

  • Με φωτοσύνθεση κατά την οποία ζώντες οργανισμοί συνθέτουν την τροφή τους (γλυκόζη) από υδρατμούς και διοξείδιο του άνθρακα, παρουσία της ορατής ηλιακής ακτινοβολίας.  

Από τους δύο αυτούς τρόπους παραγωγής του οξυγόνου στην ατμόσφαιρα, η διεργασία της φωτοσύνθεσης είναι κυρίαρχη σε σχέση με τη φωτοδιάσπαση. Σύμφωνα με δοκιμαστικούς υπολογισμούς, μόνο το 10-6 – 10-4 της σημερινής συγκέντρωσης της ατμόσφαιρας σε οξυγόνο θα μπορούσε να παραχθεί με φωτοδιάσπαση. Στον αντίποδα βέβαια, η διεργασία της φωτοσύνθεσης προϋποθέτει την παρουσία ζωής.  

Σύμφωνα με τις σημερινές αντιλήψεις, οι πρώτοι ζώντες οργανισμοί της Γης δημιουργήθηκαν μέσω της επίδρασης των προαναφερθέντων ισχυρών πηγών ενέργειας επάνω στα αέρια της πρωταρχικής, αναγωγικής ατμόσφαιρας. Πειραματικά αποδεικνύεται πως η επίδραση ισχυρών πηγών ενέργειας επάνω σε αναγωγική ατμόσφαιρα οδηγεί στο σχηματισμό αμινοξέων και άλλων οργανικών ενώσεων. Αυτές οι οργανικές ενώσεις διαλύθηκαν στους υδάτινους όγκους της «νεαρής» Γης όπου, προστατευόμενες από τη βλαβερή υπεριώδη ακτινοβολία, σχημάτισαν καταλυτικά μόρια DNA και RNA, καθώς και διάφορα άλλα ένζυμα, «συστατικά» απαραίτητα για την ανάπτυξη ζωής. Ωστόσο, η έξοδος αυτών των πρωτόγονων μορφών ζωής από το νερό δε θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί προτού η Γη αποκτούσε κάποιου είδους προστασία από την επιζήμια υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου.

Η προστασία της Γης από τη βλαβερή υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία επετεύχθη με το σχηματισμό του όζοντος (Ο3), το οποίο είναι αέριο που διαθέτει το μοναδικό χαρακτηριστικό της ισχυρής απορρόφησης της βλαβερής υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας. Τα πρώτα ίχνη όζοντος στην ατμόσφαιρα του πλανήτη μας δημιουργήθηκαν από το λιγοστό οξυγόνο που άρχισαν να εκλύουν οι πρωτόγονοι «υποβρύχιοι» οργανισμοί μέσω της διεργασίας της φωτοσύνθεσης. Η παραγωγή όζοντος από οξυγόνο είναι μια φωτοχημική διεργασία η οποία λαμβάνει χώρα στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, υπό την επίδραση της υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας. Με βάση θεωρητικά ατμοσφαιρικά υποδείγματα, υπολογίζεται πως για την παραγωγή ποσότητας όζοντος ικανής για την προστασία της ζωής στη Γη απαιτούταν το ένα χιλιοστό της σημερινής συγκέντρωσης της ατμόσφαιρας σε οξυγόνο.
Με τη δημιουργία της προστατευτικής στιβάδας του όζοντος στην ανώτερη ατμόσφαιρα, οι ζώντες οργανισμοί κατόρθωσαν να επιβιώσουν και έξω από το νερό. Έτσι, αναπτύχθηκε σταδιακά η βλάστηση στην επιφάνεια του πλανήτη μας και η φωτοσύνθεση κυριάρχησε, εμπλουτίζοντας την ατμόσφαιρα με οξυγόνο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πριν από 0.5 – 1 δισ. χρόνια, η ατμόσφαιρα της Γης περιείχε τόσο οξυγόνο όσο περίπου και σήμερα. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε πως από τη συνολική ποσότητα οξυγόνου που παρήχθη από τους φυτικούς οργανισμούς στη διάρκεια της ιστορίας της Γης, μόνο το 10% αντιστοιχεί στα επίπεδα συγκεντρώσεων που παρατηρούμε σήμερα. Το υπόλοιπο 90% καταναλώθηκε κυρίως για την παραγωγή οξειδίων στο φλοιό της Γης (π.χ. ανθρακικό ασβέστιο).

Η δημιουργία, ειδικότερα, των ανθρακικών ενώσεων έπαιξε σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνση σημαντικών ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Στην πιο πρόσφατη ιστορία του πλανήτη μας, η περιεκτικότητα της ατμόσφαιρας σε διοξείδιο του άνθρακα και οξυγόνο παρέμεινε σταθερή ως αποτέλεσμα της ισορροπίας μεταξύ των διεργασιών της φωτοσύνθεσης, της δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα σε ανθρακικά πετρώματα, της αναπνοής, της καύσης, της οξείδωσης και της έκλυσης ηφαιστειακών αερίων. Στον «καθαρισμό» της ατμόσφαιρας από το διοξείδιο του άνθρακα, καθοριστικό ρόλο έπαιξε το νερό. Δίχως την παρουσία του δεν θα αναπτυσσόταν ζωή ικανή να φωτοσυνθέσει και να εμπλουτίσει την ατμόσφαιρα με οξυγόνο.

Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε ότι η σημερινή ατμόσφαιρα προέκυψε από την πρωταρχική αναγωγική ατμόσφαιρα αφού πρώτα αφαιρέθηκαν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και υδρατμών. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, το άζωτο κατέστη το κυρίαρχο συστατικό της ατμόσφαιρας, λόγω και της χημικής του αδράνειας. Τέλος, η ανάπτυξη ζωής αρχικά στο νερό και στη συνέχεια έξω από αυτό, εμπλούτισε την ατμόσφαιρα με οξυγόνο. Υπολογίζεται ότι η ατμόσφαιρα της Γης έφτασε στη σημερινή της σύσταση πριν από περίπου 0.5 δισ. χρόνια.  

Επιμέλεια – Σύνταξη: Θοδωρής Μ. Γιάνναρος, Φυσικός – Δρ. Φυσικής Περιβάλλοντος

Ενας πολύ σπάνιος, νεφικός σχηματισμός έλαβε χώρα σήμερα στους ουρανούς της Θεσσαλονίκης. Εντυπωσιασμένοι οσοι θεσσαλονικείς έστρεψαν τα κεφάλια τους προς τον ουρανό, παρατήρησαν μια εντυπωσιακή ‘ τρύπα’ στην συννεφιά, δίνοντας τροφή στους περισότερο ευφάνταστους για σενάρια ψεκασμών. Ομως, η τρύπα αυτή, έχει εξήγηση. Στην Μετεωρολογία, αποκαλέιται < Fallstreak Hole >. Δημιουργείται, όταν οι παγοκρύσταλλοι που υπάρχουν μέσα στα alto νέφη των φωτογραφιών, συναντούνε μια περιοχή με σταγονίδια σε υπέρτηξη. Οταν σε μια περιοχή, συνυπάρχουν παγοκρύσταλλοι και υδροσταγονίδια, οι πρώτοι, αναπτύσσονται σε βάρος των δεύτερων, λειτουργούν δηλαδή οι παγοκρύσταλλοι, σαν..μαγνήτης των υδατοσταγονιδίων. Το αποτέλεσμα είναι, να δημιουργηθεί ένα κενό στην νεφική κουβέρτα, μέσα στο οποίο διακρίνεται η συγκέντρωση των παγοκρυστάλλων, συνήθως σχηματίζοντας νέφη τύπου cirrus ή altostratus ακριβώς στο κέντρο της τρύπας.  Παρακάτω, βλέπουμε τις εντυπωσιακές εικόνες απο το φαινόμενο στον ουρανό της πόλης.

12200577_10208012673535872_2113447368_n 12200593_10208227239017511_412000333_n 12207955_10208012596253940_1077640451_n 12207963_10208012596573948_498321041_n 12208199_10208012670855805_2132488996_n

[ad name=”InsidePostBanner”]

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΤΛΑΝΤΙΚΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΝΑΟ

Ο AMO είναι ένα ωκεάνιο ρεύμα με διαφορετικές φάσεις και έχει περιοδικότητα πολλών δεκαετιών το οποίο επηρεάζει τον βόρειο ατλαντικό και συγκεκριμένα την θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας. Ο ΑΜΟ έχει δύο φάσεις:

1)O AMO βρίσκεται στην θερμή φάση του (warm phase) όταν έχουμε θετικές αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στο βόρειο ατλαντικό καθώς και στους τροπικούς με μια ζώνη αρνητικών αποκλίσεων της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας ενδιάμεσα.

2)Ο ΑΜΟ βρίσκεται στην αρνητική του φάση όταν έχουμε τις αντίθετες αποκλίσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας αντίστοιχα.(αρνητικές αποκλίσεις στο βόρειο ατλαντικό και στους τροπικούς και θετικές αποκλίσεις ενδιάμεσα.

Η κύρια περίοδος της ταλάντωσης του ΑΜΟ είναι περίπου 70 χρόνια με 30-35 χρόνια να αντιστοιχούν στην κάθε φάση του(warmcold phase) όπως φαίνεται και στο σχήμα παρακάτω.

 fig1

Figure1: Atlantic Multidecadal Oscillation according to the methodology proposed by van Oldenborgh et al.

Η κύρια κυματομορφή του ΑΜΟ προκύπτει σαν μέσος όρος επιμέρους ετών συνεπώς ακόμη και στη θετική η αρνητική φάση να βρισκόμαστε μπορούμε να έχουμε θετικές η αρνητικές τιμές του δείκτη αντίστοιχα. Η μηνιαία μεταβολή του ΑΜΟ είναι πολύ μικρή και αυτό οφείλεται στη μεγάλη περιοδικότητα που παρουσιάζουν τα ωκεάνια ρεύματα.

Οι Walter και Graf σε άρθρο τους το 2002 συσχέτισαν τον ΑΜΟ με το ΝΑΟ. Η συσχέτιση που βρέθηκε ανάμεσα στους δύο δείκτες(ΑΜΟ-ΝΑΟ) είναι ισχυρά αρνητική κατά την κρύα φάση(cool phase) του ΑΜΟ. Δηλαδή για να γίνει πιο κατανοητό όταν ο ΑΜΟ βρίσκεται σε κρύα φάση (cool phase) οδηγεί σε θετικό ΝΑΟ. Όμως όταν ο ΑΜΟ βρίσκεται σε θερμή φάση(warm phase) η συσχέτιση του με το ΝΑΟ είναι ασθενέστερη και αυτό δεν έχει παρατηρηθεί μόνο απο τους Walter και Graf αλλά και απο τους Yannick Peings και Gudrun Magnusdottir (http://www.eurekalert.org/pub_releases/2014-04/iop-wna040114.php) , οι οποίοι προτείνουν…

Τα αποτελέσματα μας δείχνουν οτι η θετική φάση του ΑΜΟ τον χειμώνα οδηγεί σε αρνητική φάση του ΝΑΟ. Μια αρνητική φάση του ΝΑΟ το χειμώνα συνήθως συνδέεται άμεσα με ψυχρό καιρό στις ανατολικές ΗΠΑ και τη δυτική και βόρεια Ευρώπη. Οι παρατηρήσεις δείχνουν οτι παίρνει 10-15 χρόνια για να έχει η θετική φάση του ΑΜΟ επίδραση στο ΝΑΟ, ο λόγος για αυτό το lag είναι άγνωστος ωστόσο μια εξήγηση είναι οτι οι φάσεις του ΑΜΟ παίρνουν χρόνο για να αναπτυχθούν πλήρως. Αυτά που ειπώθηκαν αποτυπώνονται στις παρακάτω εικόνες:

fig2

Figure 2: Χρονοσειρά τον αποκλίσεων της θερμοκρασίας του βόρειου ατλαντικού και ετήσιος μέσος του ΝΑΟ. Σύνδεσμος εικόνας http://www.intellicast.com/Community/Content.aspx?a=127

fig3

Figure 3: Χρονοσειρά ετήσιας μεταβολής του ΝΑΟ κατά τους χειμερινούς μήνες(δεξιά εικόνα). Διάφορες φάσεις του ΑΜΟ(αριστερά)

Όπως φαίνεται είδη απο προηγούμενους μήνες και όπως δείχνει η εικόνα του Οκτώβρη είδη βρισκόμαστε σε αρνητικές τιμές του δείκτη.

fig4

Figure 4: Αποκλίσεις επιφανειακής θερμοκρασίας θάλασσας για το μήνα Οκτώβριο

Σύμφωνα με το CFS2 model του ΝΟΑΑ

(http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/CFSv2/CFSv2seasonal.shtml) και τα ensemble του (Ε1,Ε2,Ε3) τα οποία παρουσιάζουν σχεδόν την ίδια εικόνα η τιμή του ΑΜΟ για τους επόμενους μήνες (Νοέμβριος-Απρίλιος) είναι αρνητική. Για του λόγου το αληθές επιλέγοντας το Ε2 και τον μήνα Δεκέμβρη τυχαία σας παραθέτουμε την παρακάτω εικόνα η οποία είναι πολύ κοντά σε αυτή του Οκτώβρη.

 fig5

Figure 5: Αποκλίσεις επιφανειακής θερμοκρασίας θάλασσας για το μήνα Δεκέμβρη

Εδώ να σας αναφέρουμε οτι παρόλο που οι επόμενες μήνες βασίζονται σε πρόγνωση αποκλείεται ο ΑΜΟ να πάρει θετικές τιμές διότι η μηνιαία μεταβολή του είναι σχεδόν μηδαμινή. Τέλος είναι σημαντικό να αναφερθεί οτι ο ΝΑΟ και αυτό προκύπτει απο πολλές πηγές οι οποίες αν ζητηθούν μπορούν να παρουσιαστούν επηρεάζεται απο πολλές παραμέτρους και φυσικά όχι μόνο απο τον ΑΜΟ. (πχ Ηλιακή δραστηριότητα, QBO, Θερμοκρασία στρατόσφαιρας, PDO, ENSO κα.)

Απο το 1995 περίπου και μετά βρισκόμαστε σε θερμή φάση(warm phase) του ΑΜΟ η οποία αναμένεται να διαρκέσει περίπου ως το 2025. ¨Ομως όπως δείξαμε και παραπάνω η τιμή του δείκτη φέτος θα είναι αρνητική.

Παρατηρήσεις και συμπεράσματα

Υπενθυμίσεις(που αναφέρονται παραπάνω) πριν την παρατήρηση

1)Οι Walter και Graf σε άρθρο τουε το 2002 συσχέτισαν τον ΑΜΟ με τον ΝΑΟ και η συσχέτιση ανάμεσα στους 2 δείκτες(ΑΜΟ-ΝΑΟ) είναι ισχύρα αντίστροφη-αρνητική μόνο κατά την κρύα φάση του ΑΜΟ(cool phase,ψυχρός βόρειος Ατλαντικός).Όταν όμως ο ΑΜΟ βρίσκεται στην θερμή του φάση (warm phase,θερμος β.ατλαντικός) η συσχέτιση του ΑΜΟ με τον ΝΑΟ είναι Μικρή-Ασθενής. Παρόλο την μικρή- ασθενή συσχέτιση των δυο δεικτών κατά την θερμή φάση του ΑΜΟ(θερμός βόρειος ατλαντικός),η θετική φάση του ΑΜΟ οδηγεί σε αρνητικές τιμές του ΝΑΟ δηλαδή και εδω η σχέση μεταξύ τους είναι αντίστροφη αλλά η συσχέτιση μεταξύ τους ειναι μικρή.

Στην ψυχρή φάση του ΑΜΟ είναι σχεδόν ξεκάθαρη η αντίστροφη ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των δυο δεικτών(ΑΜΟ-ΝΑΟ) Δηλαδη οτι η κρύα φάση του ΑΜΟ(Κ.Β.ΑΤΛΑΝΤΙΚΟΣ) οδηγει σε θετικές τιμές ΝΑΟ οπως θα φανει και απο τις παρατηρήσεις παρακάτω!!!

2)Οι τιμές του ΝΑΟ προφανώς και δεν επηρεάζονται μόνο απο την φάση του ΑΜΟ δηλαδή δεν εχουν συσχέτιση 1-1 αλλά και απο άλλους παράγοντες όπως έχουμε αναφέρει που θα αναλυθούν σε επόμενο άρθρο,απλως τους υπενθυμίζουμε(ηλιακή δραστηριότητα,θερμοκρασία στρατόσφαιρας,QBO,MJO,ENSO και άλλα)

3)Θετικές μέσες τιμές ΝΑΟ >0,5 , Ουδέτερες μέσες τιμές ΝΑΟ -0.5 εως +0,5 , Αρνητικές μέσες τιμές ΝΑΟ <0,5

ΔΥΟ ΔΙΑΓΡΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΚΑΤΩ ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

fig8

fig9

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

1) Cool phase AMO 1900-1925:Οπως βλέπουμε στην ψυχρή φάση του ΑΜΟ(κρυος βορειος ατλαντικος) Ο ΝΑΟ (Δεκέμβριος-Μάρτιος) τα περισσότερα χρόνια αυτής της περιόδου έκλεισε με θετικές μέσες τιμές με μικρή περίοδο εξαίρεσης κοντά στο 1915(1913-1919) όπου πήρε ελαφρά αρνητικές μέσες τιμές επι το πλείστον.Ομως παρατηρούμε οτι εκείνο το διάστημα ο ΑΜΟ γύρισε σε θετικές ετήσιες μέσες τιμές για μερικά χρόνια παρόλο που βρισκόταν στην ψυχρή φάση του.

2) Warm phase AMO(1926-1969):Οπως βλέπουμε στην μεγάλη θερμή φάση του ΑΜΟ( σχεδον 43 χρόνια) οι μέσες τιμές του ΝΑΟ(Δεκεμβριος-Μαρτιος) ηταν σχεδόν μοιρασμένες σε αρνητικές-θετικές και οχι μόνον αυτο αλλα και οι θετικές μέσες τιμές αυτά τα χρόνια που πήρε ο ΝΑΟ ήταν λιγότερο θετικές( ως μέσος όρος) απο ότι στην ψυχρή φάση του ΑΜΟ(1900-1925 και 1970-1994). Μικρή συσχέτιση ΑΜΟ με ΝΑΟ στην θερμή φάση του ΑΜΟ.

3) Cool phase of AMO 1970-1994:Oπως βλέπουμε και σε αυτή την περίπτωση ενώ ο βόρειος ατλαντικός ειναι ψυχρός(Cool phase AMO) ο μέσος όρος του ΝΑΟ(Δεκεμβριος-Μαρτιος) είναι ως επι το πλείστων θετικός με εξαίρεση κάποιες ελάχιστες χρονιές ιδιαίτερα στην αρχή της κρύας φάσης του ΑΜΟ και μάλιστα εδω πρέπει να προσεξούμε οτι οι μέσες τιμές του ΝΑΟ που επιτυγχάνονται είναι μεγαλύτερες από οτι στην Warm phase του(1926-1969)όπως επίσης το ίδιο συνέβηκε και στην cool phase του ΑΜΟ απο 1900-1925.

4) Warm phase (1995- ??? ):Απο το 1995 μέχρι σήμερα διανύουμε μια θερμή φάση του ΑΜΟ και μάλιστα πάλι βλέπουμε σχεδόν μοιρασμένες εως σημέρα μέσες τιμές του ΝΑΟ(δεκεμβριος-μάρτιος) Αρνητικές-Θετικές και αρκετές ουδέτερες μέσες τιμές του ΝΑΟ

(Απο +0,5 εως -0,5) και εδώ να υπενθυμιστεί η μικρή συσχέτιση του ΑΜΟ με τον ΝΑΟ οταν ο ΑΜΟ βρίσκεται στην θερμή του Φαση παρόλο που +ΑΜΟ οδηγει σε -ΝΑΟ.

Συμπερασματικά,

  1. Αρνητικές αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στο Βόρειο Ατλαντικό δεν έχουν καμία συσχέτιση με αρνητικές τιμές του ΝΑΟ και συνεπώς με αντικυκλώνα (blocking,υψηλά γεωδυναμικά ύψη στα 500mbar) στην περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού άρα και μεταφορά ψύχους στη δυτική και βόρεια Ευρώπη. Αυτό συμβαίνει γιατί οι αρνητικές τιμές του ΑΜΟ συνδέονται επι το πλείστον με την cold phase του(ΑΜΟ), η οποία συσχετίζεται άμεσα-ισχυρά με θετικές τιμές του ΝΑΟ.
  2. Μπορεί να βρισκόμαστε σε θετική φάση του ΑΜΟ αλλά οι τιμη του ΑΜΟ για φέτος θα είναι αρνητική. Σε παρόμοιες περιπτώσεις δεν μπορεί να βγεί κάποια ακριβής συσχέτιση μεταξύ αρνητικού ΝΑΟ και ΑΜΟ. Ο αρνητικός ΝΑΟ παρουσιάζεται επι το πλείστον σε θετικές τιμές του ΑΜΟ
  3. Σύμφωνα με το figure3 θετικές και αρνητικές τιμές του ΑΜΟ συνδέονται με αντίθετες τιμές του ΝΑΟ
  4. Σύμφωνα με το figure2 θετικές και αρνητικές φάσεις του ΑΜΟ συνδέονται με αρνητικές και θετικές ετήσιες μέσες τιμές του ΝΑΟ αντίστοιχα (δηλαδή έχουν αντίστροφη σχέση)
  5. Όπως είδη έχουμε αναφερθεί απο το 95 και μετά βρισκόμαστε σε θετική φάση του ΑΜΟ. Όμως τον χειμώνα 95-96 ο οποίος έκλεισε με μέσο όρο ΝΑΟ κάτω απο -1.5 ο Βόρειος ατλαντικός ήταν θερμός όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα. Επίσης το χειμώνα 09-10 οπου ο μέσος όρος του ΝΑΟ έκλεισε κάτω απο -2 ο βόρειος ατλαντικός ήταν θερμός. Άρα σε δύο περιπτώσεις πρόσφατες, παρατηρούμε οτι δύο αρκετά κρύοι χειμώνες για τη δυτική Ευρώπη με κορύφωση το 09-10 ο βόρειος Ατλαντικός ήταν θερμός.

fig6

Figure 6: Χρονοσειρά τιμών ΑΜΟ

Κλείνοντας σε επόμενα άρθρα θα αναφερθούμε και σε άλλους δείκτες όπως ENSO,ο PNA, ο QBO, ο PDO,ο MJO και πως συνδέονται με την παγκόσμια κυκλοφορία. Επίσης στην συσχέτιση της θερμοκρασίας της στρατόσφαιρας με τον ΑΟ. Θα γίνει και μια παρουσίαση πάνω στις ηλιακές κηλίδες και τον κύκλο του και κατα πόσο επηρρεάζει την θερμοκρασία της στρατόσφαιρας. Αυτο που αποκόμοισαμε κοιτάζοντας όλες τια παραμέτρους είναι οτι την φετινή χρονιά είναι πολύ δύσκολο να γίνει κάποια πρόβλεψη της κυκλοφορίας του χειμώνα, (παρόλαυτα θα γίνει μια προσπάθεια προσέγγισης απο εμας), και ειδικά με τον τρόπο που παρουσιάζεται σε μερικά γκρούπ και σάιτ, τα οποία προσπαθούν με μια μόνο παράμετρο δηλαδή την θερμοκρασία του βόρειου Ατλαντικού να προβλέψουν έναν πολύ βαρύ χειμώνα για την Ευρώπη και ειδικά με τον τρόπο που παρουσιάζεται σε ορισμένες περιπτώσεις στο διαδίκτυο, δηλαδή με μια μόνο παράμετρο δηλαδή την θερμοκρασία του βόρειου Ατλαντικού να προβλέφθει ένας πολύς βαρύς χειμώνας για την Ευρώπη. Συνεπώς συνιστούμε να φιλτράρετε αυτά που διαβάζετε και να μην υιοθετείτε εύκολα πληροφορίες οι οποίες χωρίς κανένα επιχείρημα δίνουν έναν βαρύ χειμώνα στην Ευρώπη (Οχι οτι δεν μπορεί να γίνει αλλά αυτό πρόφανός και δεν εξαρτάται μόνο από την επιφανιακή θερμοκρασία της θάλασσας στον βόρειο Ατλαντικό).

 

Για όσους δεν θυμούνται παρουσιάζονται παρακάτω οι φάσεις του ΝΑΟ και ΑΟ σε ένα σχήμα και σε περαιτέρω άρθρα θα αναλυθούν το πως επηρεάζει η κάθε φάση τον καιρό σε Αμερική και Ευρώπη

fig7

Figure7: Φάσεις ΝΑΟ-ΑΟ

 

Βιβλιογραφία:

http://www.intellicast.com/Community/Content.aspx?a=127

http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/CFSv2/CFSv2seasonal.shtml http://www.eurekalert.org/pub_releases/2014-04/iop-wna040114.php

https://climatedataguide.ucar.edu/climate-data/hurrell-north-atlantic-oscillation-nao-index-station-based

http://www.slideshare.net/eqecat/2013-northatlantichurricanetyphoonseasonprimer

Επιμέλεια: Καθαρόπουλος Ιωάννης – Πασιπουλαρίδης Ερμής

DSC_0248

Eντυπωσιακές, επιβλητικές και ικανές να φέρουν τα πάνω κάτω, αλλά ενίωτε να αποβούν και επικίνδυνες. Ο λόγος για τις καταιγίδες, ένα φαινόμενο πολύ συχνό το καλοκαίρι στα ηπειρωτικά και τον χειμώνα στα θαλάσσια τμήματα και την νότια χώρα. Μια καταιγίδα,  είναι στην ουσία ένα κανονικό εργοστάσιο παραγωγής νερού,κεραυνών, χαλαζιού και ανέμου, ενώ ο μηχανισμός δημιουργίας τους, είναι τόσο πολύπλοκος και πολυπαραγοντικός, ωστε να καθίσταται σχεδόν αδύνατη η πρόγνωσή τους σε τοπικό επίπεδο. Στην παραπάνω εικόνα, περιγράφεται χωρίς πολλές λεπτομέριες, η..ανατομία μιας καταιγίδας. 

Συμπληρωματικά τώρα, πως αναγνωρίζουμε μια ”αν θα σκάσει η καταιγίδα η όχι” με οπτική παρακολούθηση:

– Η διαύγεια, είναι γενικά κακός οιωνός για την ανάπτυξη καταιγίδων. Αυτό γιατί η ύπαρξη μεγάλης διαύγειας, σημαίνει και πολύ χαμηλά ποσοστά χαμηλής υγρασίας στην κατώτερη ατμόσφαιρα.

– Δυνατοί επιφανειακοί άνεμοι, λειτουργούν ανασταλτικά στην ανάπτυξη γενικευμένων καταιγίδων, ομως, βοηθάνε ιδιαίτερα την δημιουργία ορογραφικών καταιγίδων. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα, του ισχυρού δυτικού άνεμου στα δυτικά, οπου προκαλεί αναπτύξεις καταιγίδων στην Πινδο το Φθινόπωρο, με ακραία ύψη βροχής σε αυτά τα τμήματα.

– Η ύπαρξη συννεφιάς μέσα στην ημέρα, δρα επίσης ανασταλτικά στην ανάπτυξη θερμικών καταιγίδων.

-Υψηλές πιέσεις, συνήθως δεν ευνοούν την εκδήλωση καταιγίδων ( υψηλή πίεση= καθίζηση αεριων μαζών άρα περιορισμός των ανοδικών ρευμάτων ). Οι χαμηλές αντίθετα, προτειμόνται.

-Οσο ποιο κοντά σε βουνά βρίσκεσαι το καλοκαίρι, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να δεχθείς καταιγίδα, καθώς το βουνό λειτουργεί ως μηχανικό ανυψωτικό αίτιο σε μια αέρια μάζα, αρα πολύ ποιο εύκολα σχηματίζεται η καταιγίδα εκεί.

– Φακοειδή  νέφη ( lenticularis clouds) είναι ένδειξη ισχυρών ανέμων στην τροπόσφαιρα, άρα δύσκολα θα αναπτυχθεί καταιγίδα εκείνη την ημέρα, τουλάχιστον γενικευμένης μορφής.

– Οι υψηλές βάσεις των κατακόρυφων νεφών, συνήθως αφήνουν λίγη βροχή αλλά αυξάνεται η πιθανότητα σοβαρής χαλαζόπτωσης.

Σε πολλά φυτά, η επίδραση του σφοδρότατου ψύχους που επιρέασε την χώρα μας πριν από έναν μήνα, άρχισε τώρα να φαίνεται. Κυρίως επλήγησαν εσπεριδοειδή, φοινικοειδή και ευκάλυπτοι. 

Καθώς δεν αναμένονται πλέον άλλα κρύα, οφείλουμε να προχωρήσουμε στις ενέργειες εκείνες οι οποίες θα βοηθήσουν τα πληγέντα δέντρα να ανακάμψουν όσο το δυνατόν ταχύτερα απο τις ζημιές που δέχθηκαν. Τονίζεται οτι το μέγεθος της ζημιάς, δεν είναι δυνατόν να φανεί ακόμη, καθώς πρέπει να περιμένετε την περίοδο βλάστησης, ωστε να δείτε εάν έχουν νεκρώσει ( εκτός απο τα φύλλα ) , τα μικρά κλαδιά  ( βραχίωνες) ή ακόμη και μέρος του κορμού ( οπότε και τότε το δέντρο έχει υποστεί ανεπανόρθωτη ζημιά και θέλει κόψιμο).  Το οτι ξεράθηκε το φυλλώδες μέρος του δέντρου, δεν σημαίνει απαραίτητα οτι το ίδιο το δέντρο καταστράφηκε, και δεν μπορεί αυτό να φανεί πριν την περίοδο βλάστησης.  Η απόφαση δηλαδή για το εάν το δέντρο πρέπει να κοπεί ή όχι, θα γίνει τότε, όχι  νωρίτερα. 

Μέχρι τότε όμως, οφείλουν να γίνουν οι παρακάτω ενέργειες: 

– Aυστηρό κλάδεμα των προσβληθέντων δέντρων και άμεση βέβαια απομάκρυνση των κλαδιών αυτών καθώς αποτελούν εστίες συγκέντρωσης παθογόνων ( για τα δέντρα) μικροργανισμών.  

-Ψέκασμα των κλαδεμένων δέντρων με χαλκούχα σκευάσματα ωστε να αποφευχθεί η είσοδος βλαπτικών οργανισμών σε αυτά. 

– Λίπανση του εδάφους ωστε να βοηθηθεί το φυτό κατά την περίοδο βλάστησης η οποία ξεκινάει σε λίγες εβδομάδες. 

-Ενημερώστε το Τμήμα Πρασίνου της περιοχής σας για την ύπαρξη των προσβεβλημένων δέντρων στην γειτονιά σας, σε περίπτωση που τα δέντρα βρίσκονται ως δημόσιες δενδροστοιχίες κτλ στην περιοχή σας. 

Δίδυμοι υδροσίφωνες εμφανίστηκαν στη θαλάσσια περιοχή της Νικήτης στη Χαλκιδική το περασμένο Σάββατο.

Τι εννοούμε όμως με τον όρο υδροσίφωνα, πώς δημιουργείται και ποια η σχέση του με τον σίφωνα στην μετεωρολογία; Ας τα εξετάσουμε όλα με τη σειρά.

Που συναντιόνται;

Οι υδροσίφωνες είναι ένα φυσικό φαινόμενο που αφήνει πίσω του τρομερές ζημιές και το οποίο δεν περιορίζεται μόνο στο αλμυρό νερό αφού πολλοί έχουν δημιουργηθεί σε λίμνες και ποτάμια συμπεριλαμβανομένων των Μεγάλων Λιμνών και του Ποταμού St. Lawrence River. Παρότι οι υδροσίφωνες εντοπίζονται περισσότερο σε τροπικές περιοχές αλλά και σε εύκρατες περιοχές αναλόγως την εποχή (κυρίως στην δυτική ακτή της Ευρώπης, καθώς και τα βρετανικά νησιά) τελευταία το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και στη χώρα μας.

Τι ακριβώς είναι;

Ως υδροσίφωνας (στα αγγλικά ο όρος συναντάται ως Waterspout) ορίζεται η στροβιλιζόμενη δίνη αέρα που έχει επαφή με το έδαφος και η οποία «κρέμεται» κάτω από νέφη καταιγίδας προκαλώντας υλικές ζημιές και απειλώντας αρκετές φορές ανθρώπινες ζωές στο πέρασμα της. Αυτή η στροβιλιζόμενη αέρα δίνη όταν συμβεί στην ξηρά αποκαλείται ανεμοστρόβιλος (στα αγγλικά ο όρος συναντάται ως Tornado). Ο πρώτος που ασχολήθηκε με την έρευνα των σιφώνων στην Ευρώπη ήταν ο πατέρας της τεκτονικής των πλακών Alfred Wegener. Οι υδροσίφωνες είναι ασθενέστεροι από τους σίφωνες ξηράς ενώ και η ταχύτητα μετακίνησής τους από το ένα σημείο στο άλλο είναι πολύ πιο αργή. Η διάμετρός τους κυμαίνεται από 3 έως 50 μέτρα και πολύ σπάνια μπορεί να φτάσει τα 100 – 150 μέτρα ενώ η διάρκεια ζωής τους σχεδόν πάντα είναι μόλις μερικά λεπτά. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι πολύ ισχυροί υδροσίφωνες είναι ικανοί να καταστρέψουν μέχρι και σκάφη ενώ υπάρχει πάντα και ο κίνδυνος να βγουν στην ξηρά, με κίνδυνο τότε να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές ή και θύματα.

Τα 5 στάδια ζωής ενός υδροσίφωνα

Σύμφωνα με τους μετεωρολόγους υπάρχουν 5 στάδια στον κύκλο ζωής ενός υδροσίφωνα. Στο πρώτο στάδιο ένας κυκλικός δίσκος κάνει την εμφάνιση του στην επιφάνεια του νερού, η οποία περιβάλλεται από μία μεγαλύτερη σκοτεινή περιοχή απροσδιόριστου σχήματος. Στο δεύτερο στάδιο ένα σχήμα φωτός αναπτύσσεται γύρω από το σκοτεινό σημείο στην επιφάνεια του νερού ενώ στο τρίτο στάδιο ένας πυκνός θαλάσσιος δακτύλιος (ονομάζεται ‘καταρράκτης), εμφανίζεται γύρω από το σκοτεινό σημείο. Στο τέταρτο στάδιο ο υδροσίφωνας γίνεται ορατός ως χοάνη από την επιφάνεια του νερού προς το εναέριο σύννεφο με τη δίνη ανέρχεται σε ύψος αρκετών εκατοντάδων μέτρων δημιουργώντας μια ορατή προειδοποίηση ότι προετοιμάζεται να κινηθεί. Στο τελευταίο στάδιο η χοάνη και τα χωνοειδή νέφη αρχίζουν να διαλύονται δεδομένου ότι η εισροή θερμού αέρα στη δίνη τα αποδυναμώνει με αποτέλεσμα τελειώνει τον κύκλο ζωής του υδροσίφωνα.

Οι υδροσίφωνες στην Ελλάδα

Οι περιοχές με μεγάλη συχνότητα υδροσιφώνων στην Ελλάδα είναι το βόρειο Ιόνιο, η περιοχή της Ρόδου και περιοδικά η Χαλκιδική, αν και αρκετές φορές έχουν εμφανιστεί σε πολλές ακόμα περιοχές στο Αιγαίο πέλαγος. Όπως και στην περίπτωση της Χαλκιδικής το περασμό Σάββατο, οι υδροσίφωνες συχνά εμφανίζονται ως δίδυμοι ή τρίδυμοι ή και κατά μεγαλύτερες ομάδες ενώ φαινόμενο με αυξητικές τάσεις συχνότητας εμφάνισης στη χώρα μας. Πάντως ο πιο θανατηφόρος υδροσίφωνας στην Ελλάδα συνέβη στις 7 Δεκεμβρίου 1959, ο οποίος προκάλεσε την καταστροφή μιας βάρκας στη λίμνη Πλαστήρα, με αποτέλεσμα 21 εργάτες να χάσουν τη ζωή τους. Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο και τον πρώτο Έλληνας επιστήμονας που μελέτησε διεξοδικά το φαινόμενο στη χώρα μας, Μιχάλη Σιούτα, σήμερα καταγράφονται ετησίως πάνω από 100 υδροσίφωνες στις ελληνικές θάλασσες.

πηγή: el.gr

Βρισκόμαστε στο ξεκίνημα της θερμής περιόδου της χώρας μας. Στην περίοδο αυτή, το σύνολο των βροχών πέφτει με την μορφή σύντομων (κατά κανόνα) επεισοδίων βροχής ή καταιγίδας, με έμφαση στα ηπειρωτικά και ορεινά τμήματα. Το παρόν άρθρο αφορά αυτούς που ασχολούνται με την πρόγνωση και επιθυμούν να χρησιμοποιούν τις ορολογίες σωστά, χωρίς – άθελά τους φυσικά- να τις συγχέουν.

Τα αίτια εμφάνισης κατακόρυφων νεφών, είναι είτε λόγω ύπαρξης κάποιου μετώπου (με κύριο το ψυχρό), είτε σύγκλισης ανέμων είτε ορογραφικά και τέλος, κατά τους θερμούς μήνες, θερμικά. Εδω θα ρίξουμε επιγραμματικά, την διαφορά μεταξύ του ορογραφικού και του θερμικού κατακόρυφου νέφους.

Στην πρώτη εικόνα, περιγράφεται η ανάπτυξη ενός ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΟΥ ΝΕΦΟΥΣ ΟΡΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΦΥΣΗΣ.  Καλείται ορογραφικό, καθώς σχηματίζεται πάνω απο τον ορεινό όγκο (στην συγκεκριμένη εικόνα βλέπουμε τον ‘Ιταμο στην Χαλκιδική) καθώς αυτός λειτουργεί ως εμπόδιο, αναγκάζοντας την υγρή θαλάσσια αύρα να ανυψωθει ΜΗΧΑΝΙΚΑ, να συναντήσει το στρώμα χαμηλότερων θερμοκρασιών και ο κορεσμένος αέρας να συμπυκνωθεί σε νέφη. Οσο ισχυρότερη είναι η αύρα, τόσο μεγαλύτερη ανύψωση θα έχει και το νέφος, (άρα ισχυρότερη μπόρα/καταιγίδα). Φυσικα αυτο εξαρτάται και απο άλλους παράγοντες που επιδρούν στο ανερχόμενο πακέτο αέρα, όπως η διαθέσιμη ενέργεια στην ατμόσφαιρα κτλ.
Αν δεν υπήρχε ο ορεινός όγκος, είναι προφανές οτι δεν θα είχαμε κανέναν σχηματισμό νέφους.

‘Μα τον Χειμώνα δεν αναπτύσσεται τέτοιο νέφος εκεί, άρα είναι θερμικής φύσης ‘.  Απαντηση: Τον χειμώνα δεν αναπτύσσεται, γιατί τον Χειμώνα δεν εχουμε θαλάσσιες αύρες, ούτε και μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας επιφανείας-ανώτερης ατμόσφαιρας. Φυσικα οταν εχουμε, παλι παρατηρούμε ανάπτυξη κατακόρυφων νεφών και μέσα στο καταχείμωνο, απλώς είναι σπάνιο.

DSC_0276

ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΤΩΡΑ ΕΙΚΟΝΑ, ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΕΝΑ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΟ ΝΕΦΟΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ.

Βλεπουμε ακόμη και με ‘το ματι’ οτι δεν υπάρχει ορεινός όγκος, το νέφος σχηματίζεται πάνω απο πεδινή ηπειρωτική έκταση (κάμποι κυρίως). Αυτή είναι η περίπτωση αυστηρά ΘΕΡΜΙΚΗΣ ανάπτυξης, κατά την οποία, ο θερμός καμπίσιος αέρας του μεσημεριού, ξεκινά να ανυψώνεται (λόγω διαφοράς θερμοκρασίας με το περιβάλλον του), μέχρις ότου συναντήσει την ψυχρή στάθμη και να ξεκινήσει να συμπυκνώνεται σε νέφη. Οσο μεγαλύτερη η περιεκτικότητα σε υγρασία, τόσο εντονότερη η αναπτυξη του νέφους. Σημαντικό ρόλο εδώ παίζει και ο επιφανειακός άνεμος. Αν έχουμε ισχυρούς επιφανειακούς ανέμους, δεν θα προκύψουν ανοδικές κινήσεις από την επιφάνεια, σε τέτοια ένταση ωστε να σχηματίσει κατακόρυφα νέφη, σε αντίθεση με τις ΟΡΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΤΑΙΓΙΔΕΣ οπου ο άνεμος μπορεί να είναι πολύ ισχυρός (κατι που βοηθάει μάλιστα στην ένταση των ορογραφικων καταιγιδων).

*Οι θερμικές αναπτύξεις νεφων, προκύπτουν παντα κατα τους θερμούς μήνες του έτους.
*Παρατηρούνται μόνο πάνω απο πεδινές εκτάσεις.
* Σχηματιζονται κυρίως σε Θεσσαλια-Μακεδονια.
*Παράγουν τις ισχυρότερες καταιγίδες-χαλαζοπτώσεις.
* Εξασθενούν -διαλύονται με την δύση του Ηλίου.

DSC_0408