Posts

Η κλιματική αλλαγή τείνει να αλλάξει τον χάρτη σε καλλιέργειες και πανίδα στην Ευρώπη και την Ελλάδα. Ποιά καλλιέργεια και πόσα ζωικά είδη είναι υπό απειλή;

 

 

Η κλιματική αλλαγή απειλεί τις καλλιέργειες στην Ευρώπη

Οι απώλειες της συγκομιδής που οφείλονται σε επεισόδια καύσωνα και ξηρασίας τριπλασιάστηκαν τα τελευταία 50 χρόνια στην Ευρώπη, σύμφωνα με μελέτη που υπογραμμίζει τη σημασία να υπάρξουν σκέψεις για καλλιέργειες προσαρμοσμένες στην κλιματική αλλαγή.

Στην έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Letters, οι ερευνητές βασίζονται στα δεδομένα γεωργικής παραγωγής και στα ακραία καιρικά φαινόμενα (ξηρασία, καύσωνας, πλημμύρες, κύμα ψύχους) μεταξύ 1961 και 2018 σε 28 ευρωπαϊκές χώρες (στη σημερινή ΕΕ των 27 και τη Βρετανία).

«Παρότι οι αποδόσεις των ευρωπαϊκών καλλιεργειών αυξήθηκαν κατά 150% περίπου μεταξύ 1964-1990 και 1991-2015, διαπιστώσαμε ότι οι ξηρασίες και τα κύματα καύσωνα είχαν σοβαρότερες συνέπειες κατά την πιο πρόσφατη περίοδο για τους διαφόρους τύπους καλλιεργειών», σχολίασε η κύρια συντάκτρια της μελέτης Τερέζα Μπρας του Nova School of Science and Technology στη Λισαβόνα. Οι αριθμοί δείχνουν ότι οι ξηρασίες, που γίνονται όλο και πιο συχνές, είναι επίσης όλο και πιο έντονες: «Τα πιο σοβαρά επεισόδια ξηρασίας γίνονται δυσανάλογα πιο σοβαρά». Έτσι, συνολικά από μια μείωση 2,2% της παραγωγής για την περίοδο 1964-1990 φτάσαμε σε μείωση 7,3% για την περίοδο 1991-2015.

 

Οι ερευνητές δεν περίμεναν οι επιπτώσεις αυτές να είναι «τόσο σοβαρές» πρόσθεσε ο Γιόνας Γιάγκερμεϊρ, του Ινστιτούτου Διαστημικών Μελετών Goddard της Nasa. Τα πρώτα θύματα είναι τα σιτηρά, σε αντίθεση με άλλες καλλιέργειες (λαχανικά, αμπέλια, φρούτα κ.λπ.) που χρησιμοποιούν πολύ περισσότερο την άρδευση, σημειώνει η μελέτη. «Τα σιτηρά, ένα βασικό τρόφιμο που καταλαμβάνει σχεδόν το 65% της καλλιεργούμενης έκτασης της ΕΕ και το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως για τη διατροφή των ζώων είναι η σοβαρότερα πληγείσα καλλιέργεια. Ειδικότερα, διαπιστώσαμε ότι, για κάθε έτος που σημαδεύεται από ένα επεισόδιο ξηρασίας, οι απώλειες των σιτηρών αυξάνονται κατά 3%», διευκρίνισε η Τερέζα Μπρας.

 

 

Η κλιματική αλλαγή απειλεί το φυτικό και ζωικό βασίλειο

Το 2009 κυκλοφόρησαν τα τελευταία Κόκκινα Βιβλία των Απειλούμενων Ειδών στην Ελλάδα, που αξιολόγησαν τότε τον κίνδυνο εξαφάνισης 1.013 ζωικών και 300 φυτικών ειδών που συναντάμε στην Ελλάδα. Δώδεκα χρόνια μετά ο Κόκκινος Κατάλογος ψηφιοποιείται και διευρύνεται αποσκοπώντας στο να καταγράψει και να αξιολογήσει την κατάσταση διατήρησης περισσότερων από 10.000 ζώων και το σύνολο των 7.000 φυτών που συναντώνται απ’ άκρη σ’ άκρη στην Ελλάδα. Το συγκεκριμένο έργο, που χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ και υλοποιείται από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), θα αποτελέσει την πληρέστερη και εκτενέστερη αξιολόγηση του κινδύνου εξαφάνισης της πλειονότητας των ειδών της Ελλάδας, συμβάλλοντας στην αποτελεσματικότερη διαχείρισή τους, με σκοπό τη διατήρηση της χλωρίδας, της πανίδας και των οικοσυστημάτων της Ελλάδας, αναφέρει σε ανακοίνωσή του το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Την αξιολόγηση θα πραγματοποιήσουν περισσότεροι από 50 Έλληνες ζωολόγοι και βοτανικοί επιστήμονες, σε συνεργασία αντίστοιχα με την Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία και την Ελληνική Βοτανική Εταιρεία, εφαρμόζοντας τα πρότυπα της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), η οποία θα συμμετέχει επίσης στο έργο.

 

 

Πηγή: GreenAgenda

Στις επιπτώσεις που καταγράφει το Εθνικό Δίκτυο για την Κλιματική Αλλαγή επηρεάζονται ελιά, αμπέλι και οπωροφόρα. Σε μεγαλύτερα υψόμετρα οι καλλιέργειες.

 

Η κλιματική αλλαγή διαφοροποιεί σημαντικά τις συνθήκες άσκησης της γεωργίας και της κτηνοτροφίας σε όλη την Ευρώπη και κυρίως στις χώρες της Μεσογείου. Εμβληματικές γεωργικές καλλιέργειες της Ελλάδας, όπως η ελιά, το αμπέλι και τα οπωροφόρα θα χρειαστείς σταδιακά να «μετακομίσουν» και να αναπροσαρμοστούν, για να διατηρηθεί η παραγωγή και να περιοριστεί το κόστος καλλιέργειας.

Ανάλογες μεταβολές πρέπει να γίνουν στη βάση ενός εθνικού σχεδίου και στη ζωική παραγωγή.

Στο πρόσφατο διαδικτυακό φόρουμ του CLIMPACT, του Εθνικού Δικτύου για την Κλιματική Αλλαγή, καταγράφηκαν από τους ειδικούς επιστήμονες οι επιπτώσεις που ήδη έχει η κλιματική αλλαγή στη χώρα μας και διεθνώς, οι συνέπειες για τον πρωτογενή τομέα, αλλά και οι δυνατότητες τα μελλοντικά δυσοίωνα σενάρια για την παραγωγή να ανατραπούν.

Ο καθηγητής του Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ, Πρόδρομος Ζάνης, τόνισε στη Voria.gr ότι στόχος του φόρουμ ήταν αφενός η ενημέρωση για τη δράση του Εθνικού Δικτύου για την Κλιματική Αλλαγή, αφετέρου να αρχίσει ένας ευρύς διάλογος με τους αγροτικούς συνεταιρισμούς και με τους εμπλεκόμενους φορείς για τις πιθανές προτάσεις προσαρμογής και μετριασμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Βάσει των στοιχείων που παρουσιάστηκαν από σειρά ομιλητών προέκυψε ότι:

1.Κλιματολογικά η Μεσόγειος είναι από τις πιο ευαίσθητες περιοχές στη μελλοντική κλιματική αλλαγή, με την αύξηση της θερμοκρασίας και τη μείωση της βροχόπτωσης τα τελευταία 50 χρόνια να είναι εμφανής. Και η προβολή στο μέλλον δείχνει ότι αυτή η τάση θα συνεχιστεί. Θα κληθούμε δηλαδή ως χώρα να αντιμετωπίσουμε μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας, που θα έχουν αρνητικές συνέπειες στον πρωτογενή τομέα και θα απαιτήσουν προσαρμογές είτε σε νέες καλλιέργειες, είτε σε νέες μεθόδους καλλιέργειας, είτε σε διαφοροποιήσεις στον τόπο καλλιέργειας των προϊόντων. Σε κάθε περίπτωση οι αλλαγές θα πρέπει να είναι πολυεπίπεδες.

2.Η ελληνική γεωργία παράγει το 4% του ΑΕΠ της χώρας. Είναι τομέας που εξαρτάται άμεσα από τις κλιματικές και καιρικές αλλαγές. Ως οικονομικός τομέας είναι εξαιρετικά ευάλωτος στις αλλαγές αυτές.

3.Οι επιπτώσεις που παρατηρούνται ήδη και αναμένεται να γίνουν πιο έντονες. Οι επιπτώσεις είναι: μείωση παραγωγικότητας, αύξηση της διάρκειας της καλλιεργητικής περιόδου και περισσότερα πρώιμα προϊόντα, με εμφανείς της συνέπειες στο αμπέλι, την ελιά, τα οπωροφόρα, ακαρπία ελαιόδενδρων στις υψηλότερες θερμοκρασίες, εξάρσεις ασθενειών στα οπωροφόρα. Και επίσης στην κτηνοτροφία αυξάνονται οι μικροβιακοί παράγοντες που προκαλούν αρρώστιες στα ζώα, αυξάνεται το στρες και μειώνεται η παραγωγική ικανότητα. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα έχουν άμεσες επιπτώσεις τόσο στη φυτική, όσο και στη ζωική παραγωγή και τα τελευταία χρόνια είναι ολοένα πιο συχνά.

4.Είναι αναγκαία η λήψη κατάλληλων μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή από το εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, μέχρι το αγρόκτημα. Όπως για παράδειγμα η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων (γεωργία ακριβείας ή έξυπνη γεωργία), υποδομές για άρδευση και αντιπλημμυρική προστασία, αναδιάρθρωση καλλιεργειών σε μεγαλύτερα ύψη όπου πλέον οι συνθήκες είναι πιο κατάλληλες, χρήση καλλιεργειών τεχνητής κάλυψης εδάφους. Και στην κτηνοτροφία: χρήση τεχνολογιών στο στάβλο, διαχείριση κοπαδιών για μέγιστο παραγωγικό αποτέλεσμα με το μικρότερο δυνατό κόστος. Η διαχείριση του νερού θα προκύψει ως κομβικό ζήτημα.

5.Στον αμπελοοινικό τομέα θα απαιτηθούν μέχρι και αλλαγές ποικιλίας. Πιθανώς τα αμπέλια να χρειαστεί να καλλιεργηθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Οι γηγενείς ποικιλίες τόσο στο αμπέλι όσο και στα άλλα είδη πρέπει να αξιοποιηθούν καλύτερα. Η ξηρασία είναι πιθανό να αλλάξει τη χωροθέτηση των καλλιεργειών, όχι μόνο στο αμπέλι, αλλά και στην ελιά και σε μια σειρά από οπωροφόρα.

6.Είναι αναγκαία η λεπτομερής ενημέρωση των αγροτών, αλλά και της Πολιτείας για τις εξελίξεις. Η Πολιτεία οφείλει να συμπεριλάβει την ενημέρωση ως σημαντικό κομμάτι ενός εθνικού σχεδίου αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

7.Αλληλεπίδραση του Εθνικού Δικτύου για την Κλιματική Αλλαγή με άλλες δυο εμβληματικές εθνικές δράσεις: Δρόμοι της Ελιάς και Δρόμοι των Αμπελώνων.
«Συμπερασματικά, το ζήτημα είναι πολυεπίπεδο και διεπιστημονικό και απαιτείται ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας και συνέργειες μεταξύ επιστημόνων, Πολιτείας και ιδιωτών – καλλιεργητών – αγροτών. Η ΕΕ όρισε άλλωστε τον τομέα της Γεωργίας ως προτεραιότητα στα σχέδια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, αναγνωρίζοντας ότι οι επιπτώσεις είναι άμεσες, αλλά ταυτόχρονα και τη σπουδαιότητα του πρωτογενούς τομέα παραγωγής. Εμείς ως χώρα όμως έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε. Το Green Deal θα βοηθήσει και ως πολιτική κατεύθυνση, αλλά και σε επίπεδο χρηματοδοτήσεων για να ανταποκριθούν οι χώρες στις αλλαγές», επισήμανε ο κ. Ζάνης.

Πηγή: Voria.gr

Στην ανάλυση της τρωτότητας των τομέων της οικονομίας, του ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας στην κλιματική αλλαγή, προχώρησε η μελέτη, που παρουσιάζει το ΑΜΠΕ, για την αναμενόμενη μεταβολή του κλίματος η οποία εκπονήθηκε στο πλαίσιο της κατάρτισης του περιφερειακού σχεδίου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, και χρηματοδοτείται από την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρησιακού Προγράμματος.

Στο πλαίσιο της μελέτης εξετάστηκαν, μεταξύ άλλων, οι τομείς της γεωργίας, των δασών, της βιοποικιλότητας, των οικοσυστημάτων, της αλιείας, των υδατοκαλλιεργειών, των υδάτινων πόρων, των ποταμιών και του δομημένου περιβάλλοντος.

Όπως προκύπτει, καταγράφεται από μικρή έως μεγάλη τρωτότητα ανάλογα με το σενάριο, όπως για παράδειγμα ευμενές ή δυσμενές, αλλά και την χρονική περίοδο, δηλαδή βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

Το περιφερειακό σχέδιο εκπονήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τρία σενάρια παγκόσμιας εξέλιξης συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου (RCP2.6-ευμενές, RCP4.5-ενδιάμεσο, RCP8.5-δυσμενές) και για τρεις χρονικές περιόδους, βραχυπρόθεσμο (2011 ‐ 2030), μεσοπρόθεσμο (2031 – 2050) και μακροπρόθεσμο (2081 – 2100).

Ειδικότερα, τα αποτελέσματα της τρωτότητας, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι τα εξής:

Γεωργία

Από τη γεωγραφική ανάλυση της τρωτότητας του τομέα της γεωργίας προέκυψε ότι στο ευμενές σενάριο και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι περισσότερες γεωργικές περιοχές έχουν μικρή τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή, με εξαίρεση τις γεωργικές εκτάσεις των δήμων Αμφιλοχίας, Θέρμου, Ακτίου – Βόνιτσας και Ναυπακτίας, στην Αιτωλοακαρνανία, που έχουν μέτρια τρωτότητα.

Στο ενδιάμεσο σενάριο, έως το 2080, όλες σχεδόν οι γεωργικές περιοχές έχουν μέτρια τρωτότητα, ενώ η κατάσταση αναμένεται ακόμα πιο δυσχερής σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, κυρίως στους δήμους Αιγιαλείας, Πατρέων, Ακτίου – Βόνιτσας, Ναυπακτίας, Θέρμου, Αμφιλοχίας και Ζαχάρως, καθώς οι γεωργικές τους εκτάσεις αναμένεται να παρουσιάσουν μεγάλη τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή.

Στο δυσμενές σενάριο, έως το 2080, όλες οι γεωργικές περιοχές έχουν σε γενικές γραμμές μέτρια τρωτότητα (ή και μεγάλη σε κάποιες περιπτώσεις), ενώ σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι γεωργικές εκτάσεις της Περιφέρειας παρουσιάζουν πολύ μεγάλη τρωτότητα (ή μεγάλη σε κάποιες περιπτώσεις).

Δάση

Στον τομέα των δασών προέκυψε ότι στο ευμενές σενάριο και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι δασικές εκτάσεις της Περιφέρειας αναμένεται να έχουν αμελητέα, έως μικρή τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή. Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα όμως, οι δασικές περιοχές της Ηλείας, καθώς επίσης και οι δασικές περιοχές των δήμων Δυτικής Αχαΐας, Μεσολογγίου, Αγρινίου και Ξηρομέρου αναμένεται να έχουν μέτρια τρωτότητα. Αντίστοιχα, στο δυσμενές σενάριο και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι δασικές εκτάσεις της Περιφέρειας παρουσιάζουν από μεγάλη (δήμοι Ερυμάνθου, Καλαβρύτων, Αμφιλοχίας, Αιγιαλείας, Θέρμου, Ναυπακτίας και Ζαχάρως) έως πολύ μεγάλη τρωτότητα (δασικές εκτάσεις υπόλοιπων δήμων).

Βιοποικιλότητα – Οικοσυστήματα

Στον τομέα της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων προέκυψε ότι στο ευμενές σενάριο και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, η βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα της Περιφέρειας έχουν μικρή τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή, με εξαίρεση αυτά των δήμων Ακτίου – Βόνιτσας, Αμφιλοχίας και Θέρμου, που έχουν μέτρια τρωτότητα.

Αντίθετα, στο δυσμενές σενάριο και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα της Περιφέρειας παρουσιάζουν μεγάλη τρωτότητα, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις που η τρωτότητα αναμένεται να είναι πολύ μεγάλη (οικοσυστήματα δήμων Πηνειού, Άκτιου – Βόνιτσας, Ξηρομέρου και Αιγιάλειας).

Στο ενδιάμεσο σενάριο και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι περισσότεροι δήμοι της Περιφέρειας έχουν μέτρια τρωτότητα ως προς τον τομέα αυτό (πλην των δήμων Δυτικής Αχαΐας, Ερυμάνθου και Αρχαίας Ολυμπίας που έχουν μικρή τρωτότητα).

Μετά το 2080, τα οικοσυστήματα όλων των δήμων της Περιφέρειας βρίσκονται σε επίπεδο μέτριας τρωτότητας, εκτός των δήμων Αιγιάλειας και Ακτίου – Βόνιτσας που μετά το 2080 βρίσκονται σε επίπεδο μεγάλης τρωτότητας.

Αλιεία – Υδατοκαλλιέργειες

Ο τομέας της αλιείας και των υδατοκαλλιεργειών παρουσιάζει μακροπρόθεσμα (μετά το 2080) μέτρια τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή, σε όλα τα εξεταζόμενα σενάρια. Ειδικά, στο δυσμενές σενάριο έχει μέτρια τρωτότητα και σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (μετά το 2030). Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα έχει μικρή τρωτότητα σε όλα τα σενάρια.

Υδάτινοι πόροι

Από τη γεωγραφική ανάλυση της τρωτότητας του τομέα των υδάτινων πόρων προέκυψε ότι στο ευμενές σενάριο και έως το 2030, τα υδάτινα αποθέματα των περισσότερων δήμων της Περιφέρειας θα έχουν μικρή τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή, με εξαίρεση τους υδάτινους πόρους των δήμων Ακτίου – Βόνιτσας, Αγρινίου, Αμφιλοχίας, Θέρμου και Ξηρομέρου, που θα έχουν μέτρια τρωτότητα. Μέτρια τρωτότητα θα έχουν μετά το 2030 οι υδάτινοι πόροι και των υπόλοιπων δήμων της Περιφέρειας.

Στο ενδιάμεσο σενάριο και έως το 2030, το σύνολο των υδάτινων αποθεμάτων της Περιφέρειας αναμένεται να έχει μέτρια τρωτότητα ή ακόμα και μεγάλη σε μεμονωμένες περιπτώσεις (περίπτωση δήμου Καλαβρύτων και δήμου Ανδρίτσαινας – Κρεστένων).

Η κατάσταση μελλοντικά θα γίνει ακόμα πιο δυσχερής, ειδικά μετά το 2080, καθώς το σύνολο των υδάτινων αποθεμάτων της Περιφέρειας θα βρίσκεται σε επίπεδα μεγάλης, έως πολύ μεγάλης τρωτότητας.

Στο δυσμενές σενάριο οι υδάτινοι πόροι της Περιφέρειας έχουν μεγάλη τρωτότητα ακόμα και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, ενώ μετά το 2080, εμφανίζουν πολύ μεγάλη τρωτότητα.

Ποτάμια

Από τη γεωγραφική ανάλυση της τρωτότητας για τα ποτάμια, από τη σκοπιά της εκδήλωσης πλημμυρών, στο ευμενές και ενδιάμεσο σενάριο, τα ποτάμια της Περιφέρειας παρουσιάζουν έως το 2100, μέτρια τρωτότητα. Η εικόνα είναι αντίστοιχη και στο δυσμενές σενάριο, μέχρι όμως το 2050.

Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, στο δυσμενές σενάριο, τα ποτάμια της Αχαΐας και Αιτωλοακαρνανίας, αποκτούν μεγάλη τρωτότητα, ενώ τα ποτάμια της Ηλείας παραμένουν σε επίπεδο μέτριας τρωτότητας.

Δομημένο περιβάλλον

Από την ανάλυση προέκυψε ότι στο ευμενές σενάριο και σε όλους τους χρονικούς ορίζοντες, οι δομημένες περιοχές της Περιφέρειας έχουν μέτρια τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή.

Μακροπρόθεσμα, στο ενδιάμεσο σενάριο, μεγάλη τρωτότητα έχουν οι δομημένες περιοχές των δήμων Αιγιάλειας και Ζαχάρως, ενώ στο δυσμενές σενάριο ακόμα πιο πολλές περιοχές παρουσιάζουν μεγάλη τρωτότητα και συγκεκριμένα οι δομημένες περιοχές των δήμων Πατρέων, Αιγιάλειας, Δυτικής Αχαΐας, Μεσολογγίου, Ακτίου – Βόνιτσας, Αμφιλοχίας, Ναυπακτίας, Ξηρομέρου, Ήλιδας, Ανδραβίδας – Κυλλήνης, Ζαχάρως και Πηνειού.

 

Πηγή: GreenAgenda