Posts

Χαμηλά επίπεδα παγοκάλυψης παρουσιάζει ο Αρκτικός κύκλος το φετινό φθινόπωρο. Σε τι φάση βρίσκεται τώρα; Τι προβλέπεται για τη συνέχεια;

 

 

Η παγοκάλυψη έως τώρα έχει κινηθεί σε χαμηλότερα του μέσου όρου επίπεδα. Μάλιστα φαίνεται πως σταδιακά αρχίζει και διαμορφώνεται μία νέα κλιματική πραγματικότητα για τους πάγους του Αρκτικού Κύκλου, οι οποίο την τελευταία πενταετία παρουσιάζουν μονίμως έκταση μικρότερη κατά 1-2 εκατομύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα σε σχέση με την περίοδο 1981-2000.

 

 

Όσον αφορά την συγκέντρωση θαλάσσιου πάγου το μήνα Οκτώβριο, η κατάσταση είναι αποκαρδιωτική. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκαν μειωμένες συγκεντρώσεις έως και πάνω από -50% σε σχέση με την περίοδο 1980-2000 σε μεγάλο τμήματα του Αρκτικού Κύκλου και ιδιαίτερα στα τμήματα κοντά στη Σιβηρία και τις ακτές του Καναδά. Ελαφρά αυξημένες οι συγκεντρώσεις κατά 10-20% εκεί όπου εντοπίζεται και ο κύριος πυρήνας του παγετώνα πλέον στην Αρκτική, δηλαδή βορειότερα της Γροιλανδία.

 

 

 

Στην τελευταία ενημέρωση (18/11/2020) φαίνεται πως η έκταση και η συγκέντρωση του θαλάσσιου πάγου στις βόρειες ακτές της Σιβηρίας και του Καναδά βρίσκεται σε ανάκαμψη. Ωστόσο, συνολικά τόσο η έκταση, αλλά κυρίως η συγκέντρωση είναι σαφώς μειωμένες σε σχέση με την περίοδο αναφοράς.

 

Η προοπτική για τη συνέχεια είναι σχετικά ελπιδοφόρα, καθώς η κυκλοφορία στο βόρειο ημισφαίριο ενδεχομένως να παρουσιάσει ζωνικότητα, κάτι που σημαίνει (αν τελικά επαληθευτεί) ότι οι ψυχρές αέριες μάζες του αρκτικού κύκλου θα αρχίσουν να συσσωρεύονται στην περιοχή που “γεννιούνται”, χωρίς να διαρρέουν σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη.

Μία τέτοια εξέλιξη ουσιαστικά θα “φορτίσει” με ψύχος τις αποθήκες του βορείου ημισφαιρίου, κάτι που θα αυξήσει και τις πιθανότητες για κάποιο ακραίο επεισόδιο ψύχους σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη αργότερα.

Ιδιαίτερες οι μετεωρολογικές συνθήκες του φετινού Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη. Ήταν όντως θερμότερος των κλιματικών τιμών ο φετινός Σεπτέμβριος; Ας δούμε τι κατέγραψαν δύο από τους σταθμούς του Northmeteo.

 

Για την συγκεκριμένη κλιματική αναφορά χρησιμοποιήσαμε δεδομένα των σταθμών Λευκού Πύργου και Κηφισιάς στο κέντρο και τα ανατολικά τμήματα του αστικού ιστού της Θεσσαλονίκης (σχήμα 1), τα οποία συγκρίναμε με τα κλιματικά δεδομένα του σταθμού του ΑΠΘ. Να τονιστεί βέβαια ότι ο σταθμός του ΑΠΘ κατέχει σημαντικά διαφορετική θέση όσον αφορά τον περιβάλλοντα χώρο σε σχέση με τους σταθμούς Κηφισιάς και Λευκού Πύργου. Η συγκεκριμένη αναφορά προσεγγίζει κυρίως τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του φετινού Σεπτεμβρίου σε σχέση με το κλίμα της πόλης.

 

Σχήμα 1 – Τοποθεσία μετεωρολογικών σταθμών NorthMeteo στη Θεσσαλονίκη που χρησιμοποιήθηκαν στην συγκεκριμένη κλιματική αναφορά.

 

Για διαγράμματα τρεχουσών καιρικών συνθηκών στην Θεσσαλονίκη πατήστε ΕΔΩ.

 

Θερμοκρασία

Με άρωμα καλοκαιριού ξεκίνησε ο Σεπτέμβριος σημειώνοντας υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες. Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο 20ήμερο, οι μέγιστες τιμές ξεπέρασαν έως και κατά 5°C τις κλιματικές τιμές του μήνα, ενώ οι ελάχιστες θερμοκρασίες σημειώσαν τιμές έως και 8-9°C υψηλότερες από τα κανονικά επίπεδα. Σε αυτό το  σημείο πρέπει ωστόσο να σημειωθεί σαφώς η διαφορετικότητα του μετεωρολογικού σταθμού του Λευκού Πύργου με αυτόν του ΑΠΘ (που είναι και ο σταθμός αναφοράς). Η υψηλότερη ελάχιστη σημειώθηκε στον Λευκό Πύργο στις 13/9/2020 (27.5°C), σε μία περιοχή δηλαδή παράκτια (επηρεαζόμενη από την θερμή ακόμα θάλασσα), αλλά και εντός του αστικού ιστού (περισσότερες πληροφορίες για την Αστική Θερμική Νησίδα θα βρείτε και ΕΔΩ). Σε κάθε περίπτωση, η επίδραση της αστικής θερμικής νησίδας φαίνεται να ήταν σημαντική κυρίως στον σταθμό Λευκού Πύργου κατά τη διάρκεια της νύχτας (οπότε και σημειώνεται η μέγιστη δράση της), ενώ αντιθέτως τις μεσημβρινές ώρες η θαλάσσια αύρα διατηρούσε τον υδράργυρο σε χαμηλότερα επίπεδα (έως και 2.5°C κάτω) σε σχέση με περιοχές εντός του αστικού ιστού, αλλά με σχετική απόσταση από τη θάλασσα. Το τελευταίο δεκαήμερο οι θερμοκρασίες υποχώρησαν πλέον σε κανονικά επίπεδα, με τις μέγιστες να είναι ελαφρώς χαμηλότερες και τις ελάχιστες ελαφρώς υψηλότερες (πιθανώς η αστική θερμική νησίδα να επηρέασε και πάλι σε κάποιο βαθμό).

Η υψηλότερη μέγιστη θερμοκρασία σημειώθηκε το μεσημέρι της 8ης Σεπτεμβρίου, ξεπερνώντας οριακά τους 33.5°C στον σταθμό Κηφισιάς, ενώ αντίθετα η χαμηλότερη ελάχιστη σημειώθηκε την τελευταία μέρα του μήνα, η οποία και για τους δύο σταθμούς ήταν κοντά στους 16.5°C.

Σχήμα 2 – Συγκριτικό διάγραμμα ελάχιστων, μέσων και μέγιστων θερμοκρασιών για τους σταθμούς Λευκού Πύργου και Κηφισιάς. Με μωβ, πράσινη και πορτοκαλί απεικονίζονται οι μέσες κλιματικές τιμές για τον μήνα Σεπτέμβριο.

 

Βροχόπτωση

Ο Σεπτέμβριος 2020 μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα ξηρός, καθώς οποιαδήποτε επεισόδια βροχόπτωσης απουσίασαν για τις πρώτες 25 μέρες του μήνα. Ο μήνας ωστόσο έκλεισε μία δύο ημέρες βροχόπτωσης (28/9 και 28/9) αφήνοντας συνολικά για τον μήνα κοντά στα 11mm και στους δύο μετεωρολογικούς σταθμούς αυτού του κλιματικού δελτίου, τιμή χαμηλότερη από το μέσο ύψος βροχόπτωσης Σεπτεμβρίου που για την Θεσσαλονίκη είναι 25.3mm.

Σχήμα 3 - Συγκριτικό διάγραμμα αθροιστικού μηνιαίου υετού για τους σταθμούς Λευκού Πύργου και Κηφισιάς.

 

Συμπερασματικά, ο φετινός Σεπτέμβριος μπορεί να χαρακτηριστεί ως ξηρός μήνας με ελάχιστες βροχές στο τέλος του, αλλά και ως θερμός κατά μέσο όρο μήνα, με τη μέση τιμή να ξεπερνάει τη μέση κλιματική κατά σχεδόν 1.5°C.

Εντύπωση προκάλεσαν οι μετεωρολογικές συνθήκες του φετινού Ιουνίου στη Θεσσαλονίκη. Κατά πόσο όμως η αίσθησή μας για ψυχρό Ιούνιο έχει βάση; Ας δούμε τι κατέγραψαν δύο από τους σταθμούς του Northmeteo.

 

Για την συγκεκριμένη κλιματική αναφορά χρησιμοποιήσαμε δεδομένα των σταθμών Λευκού Πύργου και Κηφισιάς στο κέντρο και τα ανατολικά τμήματα του αστικού ιστού της Θεσσαλονίκης (σχήμα 1), τα οποία συγκρίναμε με τα κλιματικά δεδομένα του σταθμού του ΑΠΘ.Να τονιστεί βέβαια ότι ο σταθμός του ΑΠΘ κατέχει σημαντικά διαφορετική θέση ως προς τον περιβάλλοντα χώρο σε σχέση με τους σταθμούς Κηφισιάς και Λευκού Πύργου. Η συγκεκριμένη αναφορά προσεγγίζει κυρίως τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του φετινού Ιουνίου σε σχέση με το κλίμα της πόλης.

 

Σχήμα 1 – Τοποθεσία μετεωρολογικών σταθμών NorthMeteo στη Θεσσαλονίκη που χρησιμοποιήθηκαν στην συγκεκριμένη κλιματική αναφορά.

 

Για διαγράμματα τρεχουσών καιρικών συνθηκών στην Θεσσαλονίκη πατήστε ΕΔΩ.

 

Θερμοκρασία

Σύμφωνα με το σχήμα 2, φαίνεται ότι όντως υπήρξε μία ψυχρή εκκίνηση με θερμοκρασίες έως και 5°C κάτω από τα κλιματικά επίπεδα, κάτι που διήρκεσε όλο το πρώτο δεκαήμερο με σαφή όμως αναοδική τάση. Το δεύτερο δεκαήμερο του μήνα χαρακτηρίστηκε από θερμοκρασίες κατά 3-5°C πάνω από τα κλιματικά αγγίζοντας μέγιστες έως και 33.5°C, ενώ και οι ελάχιστες θερμοκρασίες αρουσίασαν πλέον σημαντική άνοδο κυμαινόμενες κοντά στους 20°C. Όσον αφορά το τρίτο δεκαήμερο, η θερμοκρασία κινήθηκε κοντά αλλά πάνω από τον μέσο όρο. Αυτό οφείλεται κατά βάση στις ελάχιστες θερμοκρασίες, οι οποίες ήταν έως και 5°C υψηλότερες. Είναι αρκετά εμφανής λοιπόν η επίδραση της αστικής θερμικής νησίδας στην θερμοκρασία, καθώς η πόλη έχει επεκταθεί και αναπτυχθεί από το 1980 έως και σήμερα. Η αστική θερμική νησίδα μπορεί να “ενοχοποιηθεί” για τις υψηλές ελάχιστες που παρατηρήθηκαν στην πόλη, ενώ οι μέγιστες ήταν εντός φυσιλογικών επιπέδων, κάτι που κράτησε και τον γενικό μέσο όρο μόλις ~1°C πάνω από τα κλιματικά επίπεδα.

Στα ακραία του φετινού Ιουνίου οι σχετικά χαμηλές ελάχιστες κοντά στους 14-15°C στις 3-4/6, αλλά και οι υψηλές μέγιστες (κατά 7°C) στις 30/6 στους 36-37°C.

 

Βροχόπτωση

Όσον αφορά την βροχόπτωση στην Θεσσαλονίκη, σαφώς την θερινή περίοδο η κατανομή της πάνω από την πόλη διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Αυτό είναι άλλωστε το χαρακτηριστικό των καταιγίδων που συνήθως επηρεάζουν την πόλη τον Ιούνιο. Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι ο σταθμός Λευκού Πύργου κατέγραψε ύψος υετού κατά περίπου 17mm περισσότερο σε σχέση με την Κηφισιά. Σε κάθε περίπτωση η βροχόπτωση που σημειώθηκε στους δύο σταθμούς ήταν κατά περίπου 18mm και 8mm υψηλότερη. Συνολικά σημειώθηκαν 4 επεισόδια βροχόπτωσης στην Λευκό Πύργο και 5 στην Κηφισιά, τα 3 από αυτά με τη μορφή καταιγίδας, με αυτά στις 10/6 και 17/6 να αποδίδουν μεγαλύτερα ύψη βροχής στα κεντρικότερα τμήματα της πόλης.

Δείτε εδώ βίντεο timelapse από τα τρία επεισόδια καταιγίδων:

6/6/2020

10/6/2020

16/6/2020

Σχήμα 3 – Συγκριτικό διάγραμμα αθροιστικού μηνιαίου υετού για τους σταθμούς Λευκού Πύργου και Κηφισιάς.

 

 

Συμπερασματικά, φαίνεται πως η ψυχρή αίσθηση που είχαμε για τον φετινό Ιούνιο αντικατοπτρίζεται μόνο στις μέγιστες τιμές. Όμως οι ελάχιστες τιμές, αν και ανεκτές στο μεγαλύτερο διάστημα του μήνα, ήταν συνήθως αρκετά πάνω από τις κλιματικές τιμές, κάτι που μπορεί να αποδοθεί στην αστική θερμική νησίδα (πχ. χρήση κλιματιστικών και υψηλή θερμοχωρητικότητα δομικών υλικών εντός πόλης, που διατηρούν την θερμότητα και κατά τη διάρκεια της νύχτας -δείτε επίσης το LIFE ASTI – ).

 

 

 

 

Είναι αλήθεια ότι η θαλάσσια αύρα (δείτε τι είναι θαλάσσια αύρα κα ιπως δημιουργείται) διαμορφώνει σε σημαντικό βαθμό το μικροκλίμα τμημάτων της Θεσσαλονίκης τους θερμούς μήνες του έτους. Ωστόσο, λόγω της μη σωστής δόμησης της πόλης, τα οφέλη αυτού του ανέμου είναι ορατά σχεδόν αυστηρά στην παράκτια ζώνη.

Για να μελετήσουμε το φαινόμενο της θαλάσσιας αύρας στην πόλη της Θεσσαλονίκης, χρησιμοποιήσαμε δεδομένα από τους σταθμούς του δικτύου του NorthMeteo στην περιοχή του Λευκού Πύργου (πάνω στο παραλιακό μέτωπο της πόλης) και στην περιοχή της Τούμπας (σε ευθεία απόσταση σχεδόν 2km από το παραλιακό μέτωπο) μία ημέρα με υψηλές θερμοκρασίες (Διάγραμμα 1). Τα δεδομένα 24ώρου αφορούν την 8/6/2019 και αντιπαραβάλλονται παρακάτω με σκοπό την άμεση σύγκριση τους. Να σημειωθεί ότι οι δύο σταθμοί είναι πανομοιότυποι (Davis Vantage Pro 2).

Στο διάγραμμα 2, παρατηρούμε την αρκετά σημαντική διαφορά μεταξύ της θερμοκρασίας (έως και 4.4°C λίγο μετά τις 5μμ) μεταξύ Άνω Τούμπας (34°) και Λευκού Πύργου (29.6°C). Να σημειωθεί ότι καθόλη τη διάρκεια της ημέρας η θερμοκρασία ήταν υψηλότερη στον σταθμό της Άνω Τούμπας σε σύγκριση με τον σταθμό του Λευκού Πύργου.

Διάγραμμα 2 – Θερμοκρασία σταθμών Άνω Τούμπας (κόκκινη γραμμή) και Λευκού Πύργου (μπλε γραμμή).

Την ίδια στιγμή ο νότιας συνιστώσας άνεμος (θαλάσσια αύρα) παρουσιάζει ελάχιστο έντασης στον σταθμό Άνω Τούμπας (1.2km/h), ενώ στον Λευκό Πύργο αγγίζει τα 8.5km/h (διάγραμμα 3). Το γεγονός αυτό υποδεικνύει και την αιτία της σημαντικής θερμοκρασιακής διαφορας των δύο σταθμών. Βεβαίως, αξίζει να τονιστεί ότι ως επί το πλείστον η θαλάσσια αύρα στον Λευκό Πύργο παραμένει ενισχυμένη, όπως είναι αναμενόμενο, με τιμές άνω των 5km/h τις θερμές ώρες της ημέρας, φτάνοντας το μέγιστο των 11.6κm/h στις 4μμ.

Διάγραμμα 3 – Διεύθυνση (διακεκομμένη) και ένταση (συνεχής) ανέμων σταθμών Άνω Τούμπας (κόκκινη γραμμή) και Λευκού Πύργου (μπλε γραμμή).

Ένα ακόμα αναμενόμενο εύρημα είναι η αυξημένη υγρασία στον Λευκό Πύργο σε σχέση με την Άνω Τούμπα (διάγραμμα 4) κατά 10% (έως και 20% λίγο μετά τις 5μμ, οπότε και παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά της έντασης της θαλάσσιας αύρας στους δύο σταθμούς).

Διάγραμμα 4 – Σχετική υγρασία σταθμών Άνω Τούμπας (κόκκινη γραμμή) και Λευκού Πύργου (μπλε γραμμή).

Τέλος, αν και ο δείκτης δυσφορίας (discomfort index – DI, διάγραμμα 5) , όπως υπολογίστηκε από τα δεδομένα των σταθμών (λαμβάνει υπόψη θερμοκρασία και σχετική υγρασία), διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας υψηλός και για τους δύο σταθμούς, φαίνεται ότι παρέμεινε εντός πιο ανεκτών ορίων (<27°C) στην περιοχή του Λευκού Πύργου (παρατηρείστε την κλίμακα στο διάγραμμα 5, η οποία εξηγεί τις διαβαθμίσεις του δείκτη δυσφορίας). Εντυπωσιακό είναι, επίσης, το γεγονός ότι λίγο μετά τις 5μμ, οπότε και καταγράφηκε η μέγιστη διαφορά έντασης του ανέμου (όπως προαναφέρθηκε), ο δείκτης δυσφορίας ήταν παρόμοιος για τους δύο σταθμούς, εξαιτίας και της σημαντικής διαφοράς σχετικής υγρασίας (υψηλότερη στον Λευκό Πύργο, χαμηλότερη στην Άνω Τούμπα).

Διάγραμμα 5 – Δείκτης δυσφορίας σταθμών Άνω Τούμπας (κόκκινη γραμμή) και Λευκού Πύργου (μπλε γραμμή).

Τις βραδινές ώρες η θερμοκρασία στα ενδότερα της πόλης (σταθμός Άνω Τούμπας) κυμάνθηκε σε ελάχιστα χαμηλότερα επίπεδα από αυτά του παράκτιου μετώπου κατά ~0.6°C, πιθανότατα εξαιτίας του “ηπειρωτικότερου χαρακτήρα” (αν μπορεί να ειπωθεί αυτό) αυτών των περιοχών.

Είναι σαφές ότι η τραχύτητα των μεγάλων πόλεων (όπως και της Θεσσαλονίκης) λειτουργεί ανασταλτικά στην ροή της θαλάσσιας αύρας μέσα σε αυτές, ειδικά όταν η δόμησή τους δεν σχεδιάστηκε με βάση αυτόν τον παράγοντα. Ως αποτέλεσμα, οι πόλεις, τελικά, να μην μπορούν να ωφεληθούν από την παράκτια τοποθεσία τους, ώστε να διατηρούν σχετικά πιο ευχάριστο μικροκλίμα κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών. Δράσεις και μελέτες, όπως το LIFE ASTI που λαμβάνει χώρα στο τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ, έχουν ως σκοπό την πρόταση λύσεων με στόχο τη βιοκλιματική αναβάθμιση της πόλης.

Μπορείτε πάντα να ακολουθείτε συζητήσεις μεταξύ των μελών μας στο γκρουπ του Northmeteo και να παρακολουθείτε καιρικά βίντεο στο κανάλι μας στο youtube.

Είναι σημαντικό να παρακολουθούμε την παγοκάλυψη στους πόλους της γης. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε σε τι κατάσταση βρίσκονται αυτη τη στιγμή ο βόρειος και ο νότιος πόλος.

Η παγοκάλυψη στους πόλους μπορεί να μας υποδείξει τα επίπεδα στα οποία εξελίσσεται η κλιματική αλλαγή. Ωστόσο τα δεδομένά που λαμβάνουμε πρέπει να χρησιμοποιούνται και να ερμηνεύονται προσεκτικά. Όταν αναφερόμαστε στο κλίμα μία περιοχής, ουσιαστικά αναφερόμαστε στη μέση καιρική κατάσταση που παρατηρείται σε μακροχρόνια κλίμακα. Ως εκ τούτου, δεν είναι σοφό να προκύπτουν συμπεράσματα για το κλίμα των πόλων της γης από μεμονωμένους χειμώνες ή καλοκαίρια.

Στην παρακάτω απεικόνιση του Nation Snow and Ice Data Center φαίνεται η έκταση της παγοκάλυψης στον βόρειο πόλο αλλά και η συγκέντρωση θαλάσσιου πάγου. Σε περίπτωση που η συγκέντρωση πάγου είναι μικρότερη από το 100%, αυτό υποδηλώνει ότι η περιοχή δεν καλύπτεται πλήρως από πάγο. Παρακάτω λοιπόν, φαίνεται ότι η περιοχή στην οποία εκτείνεται ο θαλάσσιος πάγος στο βόρειο πόλο είναι μικρότερη σε σχέση με τη μέση έκταση που εμφάνιζε την περίοδο 1981-2010 (πορτοκαλί γραμμή). Παρατηρείται ωστόσο κάποιο ποσοστό παγοκάλυψης σε παράκτια τμήματα του Καναδά, της Αλάσκας και της Σιβηρίας. Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει το γεγονός ότι σε αυτές τις περιοχές εκχύνονται ποτάμια τα οποία εισάγουν φρέσκο γλυκό νερό στο θαλάσσιο σύστημα, το οποίο μπορεί να παγώσει πιο εύκολα.

 

Στο επόμενο διάγραμμα παρατηρούμε ότι φέτος η παγοκάλυψη από άποψη έκτασης κινείται στα επίπεδα που έχουν διαμορφωθεί μετά το 2015. Στα θετικά καταγράφεται το γεγονός ότι δεν παρατηρούνται ακρότητες όπως π.χ. το έτος 2012, οπότε και καταγράφηκε μία από τις χαμηλότερες παγοκαλύψης στο σύγχρονο κλίμα.

 

Όσον αφορά το νότιο πόλο, σύμφωνα με το nordicweather.net, η παγοκάλυψη κινείται σε φυσιολογικά επίπεδα. Δεν πρέπει να αγνοούμε το γεγονός ότι η Ανταρκτική είναι μονωμένη από θερμότερες εισβολές εξαιτίας του γεγονότος ότι περιβάλλεται από ωκεανούς και του πρακτικά συνεχόμενου δεξιόστροφου αεροχειμάρρου που την περιβάλλει.